22-10-2017@18:57:40 GMT
  • حل مساله رياضي بایگانی - صفحه 24 از 34 - مریم بهرامی | آموزش ریاضی ابتدایی
  • اموزش رياضي بایگانی - صفحه 24 از 25 - مریم بهرامی | آموزش ریاضی ابتدایی
  • ریاضی کلاس چهارم صفحه 24-23 | تدریس ریاضی سال چهارم | آموزش کلاس چهارم | آموزش ابتدایی مریم بهرامی | مریم بهرامی | آموزش ریاضی | ریاضی ابتدایی | ریاضی پایه چهارم
  • حل مساله رياضي بایگانی - صفحه 11 از 34 - مریم بهرامی | آموزش ریاضی ابتدایی
  • انشا صدای باران با مقدمه و نتیجه گیری - ایرانی عکس
  • انشا شنیده های صدای لالایی مادر با مقدمه و نتیجه گیری - ایرانی عکس
  • انشایی در مورد اذان|انشا در مورد اذان کلاس نهم - بیوگرافی 98
  • نماز توسل به امام زمان (ع) و معنا و مفهوم استعانت از منظر قرآن کریم
  • جعبه - سریال پرواز در ارتفاع صفر قسمت 7
  • آنونس سریال پرواز در ارتفاع صفر با بازی شاهرخ استخری و حدیث تهرانی
  • داستان ضرب المثل ها - Android Apps on Google Play
  • کار و همت در ادبیات فارسی (اشعار و ضرب المثل ها )
  • داستان ضرب المثل مرگ می خواهی برو گیلان
  • متن های انگیزشی درباره همت و کار مضاعف
  • پنجم / فارسی / درس ۱۴: شجاعت | وبلاگ خبری و آموزشی گاما
  • داستان ضرب المثل خر بیار باقلا بار کن
  • انشا درباره باد آورده را باد میبرد مفهوم کامل - ایرانی عکس
  • سایت آموزش و پرورش استان چهارمحال و بختیاری | پازما
  • مدیریت آموزش و پرورش ناحيه یک شهرکرد وزارت آموزش و پرورش
  • از اداره آموزش و پرورش ناحیه شهرستان شهرکرد
  • اتوماسیون اداری آموزش و پرورش قرچک درج آگهی در گوگل
  • مدیریت آموزش و پرورش ناحيه شهرکرد وزارت آموزش و پرورش
  • دانلود مداحی رضا نریمانی منم باید برم - دانلود آهنگ جدید
  • سید مجید بنی فاطمه - منم دل دارم منم دل دارم منم یه مادرم :: دانلود آهنگ جدید :: دانلود مداحی جدید :: ویترین موزیک
  • مداحی سید رضا نریمانی درباره مدافعان حرم
  • دانلود آهنگ جدید امیر تتلو به نام مغز در رفته
  • دانلود آهنگ جدید محمدرضا عشریه به نام مدافع حرم - مای ترانه
  • دانلود آهنگ جدید اپیکور باند به نام مامی ساری 2
  • دانلود آهنگ جدید محسن چاوشی بنام مادر
  • *** نِگزاوار *** | **اطلاعات جمع آوری کنید صفحه 99 علوم هشتم-در استان محل سکونت شما چه معادنی وجود دارد
  • *** نِگزاوار *** | ***جمع آوری کنید صفحه 102 علوم هشتم-کاربردهای آزبست،خطرهای آن و راه های جلوگیری
  • هشتم / علوم تجربی /فصل ۱: مخلوط و جدا سازي مواد | وبلاگ خبری و آموزشی گاما
  • *** نِگزاوار *** | **اطلاعات جمع آوری کنید صفحه 75 علوم هشتم-جانوران گرده افشان به جزحشرات**
  • پاسخ جمع آوری اطلاعات علوم نهم جدید نیوز - http:www.google.com
  • *** نِگزاوار *** | **اطلاعات جمع آوری کنید صفحه 85 علوم هشتم-پاورپوینت شیوه کارکرد باتری**
  • دانلود ویدیو اطلاعات جمع آوری کنید صفحه ۳۰ علوم هشتم
  • اهنگ دلم خندهاتو میخواد حتی واسه غریبه
  • دانلود آهنگ جدید معین زد خنده هاتو دیدم - MusicWE - Download New Music
  • دانلود آهنگ به من بگو دروغاتو یا اینکه اون قسم هاتو
  • بازدید سرزده رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس از واحد فیروزآباد
  • دانشگاه آزاد اسلامي . واحد فيروزآباد ، كتابخانه علامه جعفري
  • رییس دانشگاه آزاد اسلامی فیروزآباد: هدف ما گسترش رشته‌های تحصیلات تکمیلی است
  • گروه كوهنوردي دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي فيروزآباد اقدام به برگزاري برنامه‌ي كوهپيمايي مي نمايد - ایسنا
  • روش موثری برای درمان میخچه - پزشکی
  • درمان میخچه، بدون درد وخونریزی
  • معنی میخچه - دیکشنری آنلاین آبادیس
  • داروهای خانگی برای میخچه پا
  • میخچه پای خروس لاری • دامپزشک آنلایندامپزشک آنلاین
  • بلندترین تسبیح جهان در لبنان ساخته شد + عکس | رکنا
  • فلسفه «تسبیحات حضرت زهرا» چیست؟ - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • نحوه ساخت تسبیح مهره ای - شبکه‌ما
  • از دنیای رنگارنگ تسبیح‌ها چه می‌دانید؟ - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • علیه بیکاری - ایمان ساخت چین!
  • تسبیح صنعتی چگونه ساخته می شود | مجله تخصصی جواهرات جواهری بینا
  • آموزش تصویری نحوه مشاهده نمرات در سیستم گلستان پیام نور - اخبار پیام نور
  • ثبت نام کارشناسی ارشد فراگیر پیام نور بجنورد - ثبت نام دانشگاه پیام نور کارشناسی ارشد و دکتری
  • برنامه امتحانی ترم دوم 95-96 دانشگاه پیام نور
  • لیست رشته های بدون کنکور (آزمون) پیام نور بجنورد 96-97 - ثبت نام دانشگاه پیام نور کارشناسی ارشد و دکتری
  • آغاز ثبت نام دوره هاي كوتاه مدت دانشگاه پیام نور
  • بهره برداری از سامانه جامع هوشمند برنامه‌ریزی کلاس و درس پیام نور - ایسنا
  • انتخاب واحد نیمسال دوم 96-95 دانشگاه پیام نور
  • بسته آموزشی پودمان ساز و کار حرکتی
  • پاورپوینت کاروفنآوری نهم ( پودمان ساز و کار حرکتی ) - فروشگاه فایل مقاله
  • جشنواره فیلم و فیلمنامه‌نویسی سایه در دانشگاه سوره برگزار می‌شود | خبرگزاری ایلنا
  • دانشگاه سوره خبرگزاری آفام Afam News Agency
  • سیستم جامع گلستان دانشگاه سوره
  • خانه هنر سوره حوزه هنری استان گلستان افتتاح شد - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • آموزش تصویری نحوه مشاهده نمرات در سیستم گلستان پیام نور - اخبار پیام نور
  • خودداري دانشگاه سوره از پذيرش دانشجويان - سایت خبری تحلیلی تابناك|اخبار ایران و جهان|TABNAK
  • دانلود رایگان گام به گام دهم تمامی دروس و تمامی رشته ها | جدید دانلود
  • گام به گام و نمونه سوال ریاضی دهم کاردانش 95 96 - ایرانی عکس
  • دانلود کتاب راهنمای کامل پژو ۲۰۶
  • گام به گام ریاضی پایه دهم پایه فنی حرفه ای اصفهان - ایرانی عکس
  • 7 دلیلی که معدل‌پایین‌ها موفق‌ترین آدم‌های دنیا می‌شوند | چطور
  • آموزش سیم پیچی - Android Apps on Google Play
  • منتشران برای پایه دهم | کلیک کن بیا تو
  • دانلود نوحه ی میگه رقیه به همه
  • مداحی میگه رقیه به همه bestparsian ir
  • انشا ادبی و زیبا در مورد پاییز فصل هزار رنگ با مقدمه و نتیجه گیری - نی نای
  • انشای ادبی در مورد پاییز - امروز ایران
  • انشا زیبا و ادبی در مورد محرم و عاشورای کربلا - نی نای
  • آرشیو کامل انشا در مورد همه ی موضوعات | جدید دانلود
  • متن ادبی در مورد پاییز - امروز ایران
  • انشا ادبی در مورد پاییز به سبک های مختلف - جهان هنر
  • انشا با زبان ادبی و عادی در مورد پاییز
  • دانلود کتاب مدیریت مالی 1 pdf + جزوه مدیریت مالی | دهکده حسابداران
  • دانلود جزوه مدیریت مالی 2 پیام نور(مهدی تقوی) | دانلود رایگان کتاب
  • راهنمای کامل مدیریت مالی (2) دانشگاه پیام نور شامل: بیش از 300 تست ... براساس تالیف مهدی تقوی
  • راهنمای کامل مدیریت مالی (2) دانشگاه پیام نور شامل: بیش از 300 تست حل شده با پاسخ‌های تشریحی، فرمولهای مهم مدیریت مالی 2: براساس تالیف دکتر مهدی تقوی
  • پاسخ و متن سخرانی مسابقه درس هایی از قرآن - دانشنامه روز
  • بایگانی‌ها جواب سوالات درسهایی از قرآن - دانشنامه روز
  • منابع آزمون پذیرش حوزه های علمیه اعلام شد - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • اعتراض دانش‌آموزان به دشواری سوالات امتحان نهایی و پاسخ آموزش‌وپرورش - پایگاه خبری تحلیلی نماینده
  • موادامتحانی، تعداد و ضریب سوالات آزمون مدارس نمونه دولتی (دوره اوّل و دوم متوسّطه) سال تحصیلی 97ـ1396
  • اعلام منابع کنکور ۹۶/ جداول ضرایب دروس گروه های پنجگانه - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • موادامتحانی، تعداد و ضریب سوالات آزمون سمپاد (دوره اوّل و دوم متوسّطه) سال تحصیلی 97ـ1396
  • متن آهنگ رد اشکام علی تکتا + پخش آنلاین | ترانه یاب
  • دانلود آهنگ جدید شهاب بخارایی بنام پشیمونی 2
  • دانلود آهنگ جديد رضا شیری یادم نده با لینک مستقیم و پخش آنلاین ب
  • دانلود آهنگ جدید بهنام بانی بسمه - دانلود آهنگ جدید
  • آدرس فروشگاه های افق کوروش تهران
  • افتتاح 5 شعبه دیگر از فروشگاه های همواره تخفیف افق کوروش در خراسان بزرگ
  • آدرس فروشگاه های افق کوروش تهران - صدای ایران | دمادم
  • تلاش برای افزایش توان خرید در افق کوروش
  • خدمات ویژه افق کوروش به کارگران حادثه‌دیده پلاسکو - ایسنا
  • افتتاح فروشگاه زنجيره اي افق كورش با حضور فرماندار و جمعي از مسئولين در شهرستان زرنديه | فرمانداری زرندیه
  • اولین دوره مسابقات قویترین مردان استان گیلان در دهستان گشت فومن برگزار شد
  • اعلام آماده باش کامل/فومن برای پذیرایی از گردشگران آماده است - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در روستای گیگاسر فومن مشاهده شد - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • سرپرست جدید اداره صنعت، معدن و تجارت فومن معارفه شد - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • جزئیات بورس خارج دکتری اعلام شد/ جدول رشته های مورد نیاز - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • 107 دانشگاه به کنکوریها خوابگاه نمی‌دهند یا مشروط اسکان می‌دهند! - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • شرايط دانشگاه‌ها براي خوابگاه + جدول
  • لیست نشریات سیناوب شریف پردازشگر دانش (سیناوب)
  • دانلود داستان غم عشق جک والسا...توضیحات فوق مهم...قسمت5پنجم
  • دانلود جامستر خیلی ناز ( عشق روی ابرها) / تقدیم به دخترای آپارات
  • دانلود داستان غم عشق جک والسا....توضیحات-ویدیوـمهم....قسمت9نهم
  • دانلود داستان غم عشق جک والسا........مهم..........قسمت10دهم
  • تفریح دختران و پسران جنوب شهر چیه ؟ گفتگو با جوانان جوادیه , فلاح و ..+ تصاویر
  • تصاویری از روز برفی جوادیه فلاح - انارپرس | دمادم
  • پیکر مطهر شهید رفسنجانی در رفسنجان تشیع شد - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • املاک منطقه 16 | خريد خانه و فروش آپارتمان منطقه 16 | دودوتا
  • ادبیات بومی لرستان، اسطوره ادبیات ملی - ایسنا
  • همایش ملی «ادبیات بومی ایران‌زمین» در لرستان برگزار می‌شود - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • هنر و ادبیات بومی کردستان بهترین وسیله برای معرفی شهدا است - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • دومین همایش ملی «بررسی ادبیات بومی ایران زمین» | نشریه خبری-تحلیلی بلوطستان
  • لزوم نوشتن تذکره شعر شاعران لرستان/ ادبیات بومی در شعر استان وجود دارد
  • ادبیات بومی لرستان، اسطوره ادبیات ملی - ایسنا
  • همایش ملی «ادبیات بومی ایران‌زمین» در لرستان برگزار می‌شود - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • هنر و ادبیات بومی کردستان بهترین وسیله برای معرفی شهدا است - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
  • دومین همایش ملی «بررسی ادبیات بومی ایران زمین» | نشریه خبری-تحلیلی بلوطستان
  • لزوم نوشتن تذکره شعر شاعران لرستان/ ادبیات بومی در شعر استان وجود دارد
  • از سیلیس قزوین تا صنعتی که می‌درخشد
  • معنی نصرت آباد - دیکشنری آنلاین آبادیس
  • آدرس و تلفن تماس شرکتهای تولیدی عضو سندیکا
  • دریافت حکم کارگزینی آموزش و پرورش کارمندان رسمی 95 | حکم فرهنگیان
  • پورتال شهر الوند - پورتال شهر الوند
  • سایت آموزش و پرورش استان سیستان و بلوچستان | پازما
  • روش های استخراج و تولید نمک - مجله تصویر زندگی
  • نمک چیست و چگونه بدست می آید
  • ارتباط بین نمک و فشارخون بالا چگونه است؟
  • این صفحه شما را به مطلب زیر هدایت می‌کند:

    آوای اخوت - سایت شخصی محمد شفق خواتی

    برای مشاهده مطلب فوق، از لینک مقابل استفاده نمایید: آوای اخوت - سایت شخصی محمد شفق خواتی
    این مطلب در وبسایت www.shafaqnet.com منتشر شده است و ‌«مجله فارسی» در قبال آن هیچ مسئولیتی ندارد. بیشتر بدانید
    با عنایت به اینکه سایت «مجله فارسی» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است. (قانون تجارت الکترونیک)
    22-10-2017@18:57:40 GMT
    آوای اخوت - سایت شخصی محمد شفق خواتی آوای اخوت توضیحات نوشته شده توسط محمد شفق خواتی دسته: منتشر شده در 02 آذر 1394

    اشاره: آن‌چه در پي مي‌آيد، مجموعه مقالات بنده و چند تن از همكارانم (اعضاي كدر علمي مؤسسه تحصيلات عالي خاتم‌النبيين(ص) است كه در اولين اجلاس بين‌المللي اخوت اسلامي در كابل (ميزان 1377) به صورت يك جزوه در اختيار مهمانان اجلاس قرار گرفت.

    سرآهنگ: نواي تقريب از سينه مجروح

    خرسنديم که سرزمين جنگ‌زده‌ي ما با سينه مجروح و قلب خونين خود بر آن است تا از دام اهريمني اختلافات و درگيري‌هاي قومي و مذهبي رهيده و دري به اخوت و تقريب بگشايد و پس از سالياني سياهي و تباهي، گام در مسير هم‌زيستي مسالمت‌آميز و فضاي برادرانه‌زيستن بردارد. مفتخريم که عالمان روشن‌ضمير و انديشمندان نيک‌انديش امت خاتم‌المرسلين(ص) از اين

    عضو مجروحِ پيکر تنومند جهان اسلام عيادت نموده و در آن آواي تقريب و اخوت سر مي‌دهند. اين سرزمين خسته ساليان دراز در آتش فتنه و اختلاف سوخته و ساخته است. بي‌ترديد، علاوه بر کوته‌انديشي‌ها و تعصبات فرزندان اين مرز و بوم، دست ناميمون مداخلات خارجي و تأسف‌آورتر آنکه بسا رقابت‌هاي منفي برخي کشورهاي برادر و هم‌آيين ما نيز در سال‌هاي سياهيِ اين پاره‌ي ستم‌ديده‌ي پيکر اسلام، آتش‌بيار معرکه بوده است. 

    فرزندان اين سرزمين، يتيمان مسلمان اين ستمستان و بيو‌ه‌زنان بي‌پناه اين آب و خاک، اميد آن دارند که قدم‌هاي ميمون انديشمندان جهان اسلام پايان‌بخش مداخلات تفرقه‌افکنانه در اين وادي خون‌رنگ، مژده‌دهنده نور وحدت، پنجره‌اي به سوي روشناييِ تقريب و پيام‌آور خفتن تمام نزاع‌هاي جاهلانه نه تنها براي فرزندان اين پيکر داغ‌ديده، بلکه براي تمام امت نبي‌خاتم باشد. چنين مباد که حضور و تردد انديشمندان، سخن‌سرايي‌هاي گويندگان و قلمفرسايي‌هاي نويسندگان در اين نوع کنفرانس‌ها صرفا در حد تعارف توقف کند. اميدواريم که غنچه‌ي وحدت بيش از پيش شکفته و نهال تقريب و اخوت به سروِ رسايي تبديل شود که همگان در سايه‌سار نشاط‌بخش آن احساس آرامش کنند. خدايا چنان کن که مهمانان گرانمايه از کشورهاي برادر و مسلمان ما و نيز فرزندان صالح اين آب و خاک، عزم شان بر اخوت و تقريب جزم گرديده و بتوانند دل‌ها را از تعصب و مغزها را از سياه‌انديشي برهانند و مصالح امت خير‌المرسلين را چراغ راه انديشه و عمل قرار دهند. از شوراي اخوت افغانستان صميمانه سپاسگذاريم که اين قدم نيک را در اين وانفساي تفرقه برداشته و آرزو مي‌کنيم که در اين مسير همواره جدي‌تر از پيش و پر نيروتر از ديروز باشد. 

    اعضاي هيأت‌علمي مؤسسه تحصيلات عالي خاتم‌النبيين نيز وظيفه خود تلقي نمود تا سهمي هرچند کوچک در اين نشست مبارک داشته و ران ملخي را تحفه سليمان کرده باشد. بدين منظور دست به قلم بردند و صفحاتي را در باب ضرورت و اهميت تقريب و اخوت، موانع و چالش‌هاي تقريب و نيز راهکارهاي تقريب و اخوت سياه نمودند و در اختيار تقريبيان قرار دادند تا اداي تکليفي باشد در اين عرصه‌ي ميمون. 

    محمد شفق‌خواتی

    آمر تحقیقات علمی مؤسسه تحصيلات عالي خاتم‌النبيين‌(ص)

    عقرب 1387

     

    ضرورت و اهميت تقريب و اخوت‌اسلامي

     سيد عبداللطيف سجادي

    ضرورت و اهميت تقريب و اخوت در ميان جامعه اسلامي علل و دلايل روشني دارد که در ذيل به مواردي از آن اشاره مي‌شود: 

    1. ضرورت هستي‌شناختي اخوت و تقريب 

    آدمي از آغاز به زندگي جمعي نياز و گرايش داشته است. دين مقدس اسلام نيز از آغاز ظهورش، با اعلام احترام به فرد، توجه خويش را معطوف جمع کرده و تمام بايدها و نبايدها را براي جمع و جماعت ابلاغ کرده است. بنابراين، نه تنها آغاز اسلام همراه با جمع‌خواهي و جماعت‌طلبي است، که اصولا هستي انسان بر مبناي اجتماع استوار است. زيرا انسان‌ موجودي است مدني الطبع، و اين مفهومي ندارد جز اينکه وحدت مصداق بارز آن در متن هستي و سرشت آنان نهفته باشد. نفاق و کينه‌توزي‌هاي مضر و خطرناکي که مي‌توانند در طبيعت انسان اثر گذارباشند، نمي‌توانند طبيعت ذاتي انسان را مختل يا دگرگون کنند، به همين جهت است که قابل انتقال با عامل وراثت نيستند. 

     2. ضرورت جامعه‌شناختي اخوت اسلامي

    يکي از پديده‌هاي شوم و خطرناکي که در طول تاريخ زمينه‌هاي انحطاط جوامع اسلامي را فراهم کرده است، نفاق، اختلاف، جدايي و احساس دوگانگي توده‌ها از همديگر است. به تعبير ديگر، از هم پاشيدگي و ناهماهنگي افراد يک اجتماع، ناهنجاري اجتماعي و مفاسد کلاني را در پي دارد که هم فرد را دچار سر درگمي کرده و هم جامعه را به سرگرداني و نگراني مبتلا مي‌سازد. علت اساسي اين اختلافات چيست؟ آيا جهل عمومي نفاق آفرين است؟ آيا دست‌هاي پيدا و پنهان سودجويان و منفعت‌طلبان شالوده زندگي امن اجتماعي مردم را برهم مي‌زند؟ يا عوامل اقتصادي، سياسي، مذهبي، نژادي و طبقاتي در ايجاد پديدة شوم اختلاف نقش دارد؟ در اينجا سؤال ديگري مطرح خواهد شد که آيا راهي براي برون رفت از چنگال اين ديو خانمان برانداز وجود دارد؟ وقتي سخن از راهکار مطرح مي‌شود، پديده‌ها و عواملي که خود اختلاف برانگيز بوده و سرچشمه نفاق و تفرقه بودند، نمي‌توانند «نفاق زدا» و «وحدت آفرين» شوند، زيرا وحدتي که از کثرت سرچشمه مي گيرد، دوباره به کثرت قابل تجزيه است. مثلا هيچ گاه «قبيله» نمي‌تواند وحدت آفرين باشد، زيرا از طوايفي تشکيل يافته که در درون قبيله حکم قبايل را پيدا مي کنند. بنابراين، ضرورت و اهميت موضوع «اخوت اسلامي» مطرح مي‌شود. 

    3. ضرورت اعتقادي اخوت اسلامي 

    امروزه در راستاي ايجاد هويت‌هاي مشترک تلاش‌هاي پيگير و فراواني صورت مي‌گيرد. ديگرانديشان هرگاه بخواهند با هم‌کيشان و هم‌پيمانان شان اظهارعلاقه کنند. «رفيق» خطاب مي‌کنند، ولي سطح پيوند و علايق مسلمانان به همديگر، از ديدگاه اسلام به قدري بالاست که در قالب نزديک‌ترين پيوند دو انسان با يکديگر، يعني «پيوند برادري» مطرح گرديده است. بنابراين، تلاش در راستاي ايجاد هويت ملي- به معني سياسي- هويت قومي، هويت نژادي و هويت‌هاي موهوم ديگري که از هواها سرچشمه مي‌گيرد، راه‌حل مشکل و درمان درد بشر نيست. تنها چيزي که ريشه و اساس دارد، تحقق هويت ملي- به معني واقعي کلمه- (ملت واحده اسلامي) و ايجاد «اخوت اسلامي» است. زيرا تجريد بشر از فکر، انديشه، جهان بيني و باورهاي ديني او را خاک مي سازد، و همه از خاک هستيم، و خاک که افتخار ندارد. پس افتخار به فضائل روحي و معنوي است و ملاک فضيلت و برتري فقط تقوي است. رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: سه چيز است که دل مؤمن به آنها جز اخلاص، چيز ديگري نمي ورزد، يعني در آن سه چيز محال است خيانت بکند. يکي: اخلاص عمل براي خداوند، مؤمن در عملش ريا نمي ورزد. ديگر: خير‌خواهي براي پيشوايان واقعي مسلمين، يعني خيرخواهي در جهت خير مسلمين و ارشاد و هدايت پيشوايان در جهت خير مسلمين. سوم: مسأله وحدت و اتفاق مسلمين، يعني نفاق نورزيدن و متفرق نکردن مسلمانان. 

    4. ضرورت ديني اخوت‌اسلامي 

    از ديدگاه اسلام انسان‌ها از هر نژاد، جنس، رنگ و تباري که باشند و درهر گوشه‌اي دنيا زندگي کنند، همه درکرامت انساني، مقابل قانون و برخورداري از مزاياي عمومي برابراند. خطابات عمومي قرآن بيانگر همين واقعيت است. قوميت‌هاي مختلف بايد بيدار باشند! طهارت هر شخص از هر قوم؛ عرب، عجم، ترک، فارس، پشتون، ازبک، تاجيک، هزاره، قزلباش، سياه، سفيد، زرد، سادات بني الزهراء(س) وحتي فرزند دلبند رسول خدا(ص) در گرو دين است. قوم عاري از دين نه تنها طهارت ندارد، که به اتفاق آراي فقهاي اسلامي به رجس و پليدي آلوده است. «اخوت اسلامي» بيشتر از قرآن و سنت قابل استنباط است، لذا بايد اذعان داشت که اولا قرآن و سنت که هر دو منبع استخراج قوانين اسلامي است و بايدها و نبايدها يا نظام رفتاري انسان‌ها را تعيين مي کنند، مکمل همديگراند و از يکديگر قابل انفکاک نيستند و تا زماني که بشر به کتاب و سنت عمل کند، گرفتار ناملايمات، چالش‌ها وگمراهي‌ها نخواهد شد. به همين دليل اين مقوله در دو بخش جداگانه به اختصار مطرح مي‌شود: 

    الف) اخوت اسلامي در قرآن

    يکي از تعاليم و شعارهاي ريشه‌دار اسلامي «اخوت اسلامي» است. شعار مؤثر، عميق، پرمعني و جذابي که در قرآن عظيم‌الشان مورد تاکيد قرار گرفته و مؤمنان برادر همديگرند معرفي گرديده اند: «إنما المؤمنون إخوه فاصلحوا بين أخويکم». قرآن عظيم‌الشان در سوره حجرات به يک قانون عمومي و قاعده کلي تصريح فرموده که  «هرگاه دو گروه از مؤمنان با هم نزاع کردند، آنان را آشتي دهيد؛ وإن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فاصلحوا بينهما». در آيه بعد با تأکيد بيشتر به علت اين امر مي پردازد: «مؤمنان برادر همديگرند، بنابراين در ميان دو برادر خود صلح را  بر قرار کنيد». خوب است باز به نداي روح‌بخش و انسان‌ساز قرآن شريف گوش جان بسپاريم  و در راه اجراي آن، از سر صدق گام برداريم: «محمد رسول الله  و الذين معه أشدٌاء علي الکفار رحماء  بينهم» (محمد رسول خدا است و آناني که با اوست با همديگر مهربان و در برابر کفار سنگدل و خشن هستند). 

    راستي قرآن که نگفته: «والذين ذهبوا مذهب الحنفي» يا «و الذين ذهبوا مذهب الجعفري» و يا «والذين ذهبوا طريق البشتون او التاجيک او الهزاره» و يا... پس سؤال اين است که حنفي ها با محمد(ص) است يا جعفري ها يا مالکي ها و يا مذاهب ديگر؟ پشتون ها با محمد (ص) است يا تاجيک ها، ياهزاره ها و يا اقوام ديگر؟ به هر اندازه که احتمال نفي هر کدام باشد، احتمال نفي ديگري نيز به همان اندازه هست. بنابراين بايد همه امت پيامبر بزرگوار اسلام(ص) برادروار از دين وآموزه‌هاي ديني حمايت و با دشمنان دين رو در رويي کنند.

    ب) اخوت اسلامي در سنت 

     روايات زيادي که از پيشوايان بزرگ اسلام رسيده است، لزوم و ضرورت اين موضوع را با عبارات گوناگون مطرح کرده است. پيامبر اکرم(ص) مي‌فرمايد: افراد با ايمان نسبت به يکديگر همانند اجزاي يک ساختمان اند که هر جزئي از آن، جزء ديگر را محکم نگه مي‌دارد. نيز فرموده است: مؤمنان همچون يک روح اند. باز هم مي فرمايد: مثل افراد باايمان در دوستي و نيکي به يکديگر همچون اعضاي يک پيکر است که چون بعضي از آن به درد آيد، اعضاي ديگر را قرار و آرامش نخواهد بود. 

    از سخنان پيشوايان ديني اين نتيجه به دست مي‌آيد که آنان با ذکرمصاديق، مفهوم »اخوت» را به روشني تعريف کرده اند. از پيامبر بزرگوار اسلام(ص) نقل شده که فرمود: «مسلمان برادر مسلمان است. هرگز به او ستم روا نمي دارد، دست از کمکش بر نمي دارد، و او را در برابر ناملايمات تنها نمي گذارد». در جاي ديگر نقل شده که فرمود: «دو برادر ديني همانند دو دست اند که هر کدام ديگري را مي شويند».  از اين کلام وحياني دو نکته جالب استفاده مي‌شود: 

    1. برادران ديني بدون توجه به نسبت‌هاي جاهلانه قومي، نژادي، لساني، مذهبي، سمتي و غيره کمال همکاري را با همديگر دارند. 

    2. برادران ديني نه تنها درصدد عيب جويي ازهمديگر نيستند، بلکه احساس وظيفه کرده و معايب همديگر را پاک مي کنند، و آلودگي‌ها را از همديگر مي‌زدايند.

    از امام صادق(ع) مي‌فرمايد: مؤمن برادر مؤمن است وهمگي به منزلة اعضاي يک پيکراند که اگر عضوي از آن به درد آيد، اعضاي ديگرقرار و آرام ندارند و ارواح همگي آنها از روح واحدي گرفته شده است. 

    درحديث ديگر نقل شده که فرمود: «مؤمن برادر مؤمن است وهمگي به منزله چشم او راهنماي اوست، هرگزبه او خيانت نمي‌کند، ستم روا نمي‌دارد، با اوغش و تقلٌب نمي‌کند و هر وعده‌اي را به او بدهد تخلٌف نمي‌کند». انسان مسلمان هيچ‌گاه راضي نخواهد شد که برادر مسلمانش در چاهي بيفتد و او نظاره‌گر باشد، بايد او را از معايب باز داشته و به نيکي‌ها راهنمايي کند.

    5. ضرورت سياسي اخوت اسلامي 

    جان ديويد پورت يکي از دانشمندان معروف انگليسي مي نويسد: «محمد يک نفر عرب ساده، قبايل پراکندة کوچک، برهنه و گرسنه کشور خودش را مبدل به يک جامعة فشرده و با انضباط نمود. و در ميان ملل روي زمين آنها را با صفات و اخلاق تازه‌اي معرفي کرد و در کمتر از سي سال (23 سال دوران رسالت) اين طرز و روش، امپراطوري قسطنطنيه را مغلوب کرد و سلاطين ايران را از بين برد. سوريه و بين‌النهرين و مصر را تسخير کرد و دامنة فتوحاتش ر ا از اقيانوس اطلس تا کرانة درياي خزر و تا رود سيحون بسط داد». براي درمان درد انسان‌ها هماهنگي‌هاي نژادي، قبيله‌اي، سياسي، جغرافيايي و جز اينها  کار ساز نيست که حتي «وحدت ملي» به معني سياسي آن نيز راهکار اساسي نخواهد بود، مگر اين که بر محور عقيده مشترک استوار گردد. تنها راهکار اصولي «وحدت ملي» - به معني واقعي – که «اخوت اسلامي» است، مي‌باشد. زماني اين ضرورت بيشتر رخ مي‌نمايد که مرزهاي جغرافيايي به سان دام‌هاي خطرناکي بر سر راه انسان‌ها گسترده مي‌شود. ولي به عناوين بي‌شمار ديگر اقتصاد و منابع ملي يک مجموعة مستمند را تعداد محدودي از شکمبارگان به تاراج مي‌برند. اگرمبالغه نشود شايد در حدود 80 % سرمايه دنياي امروز در اختيار کمتر از 20% انسان‌هاي فرصت‌طلب وسودجو قرار دارد و از سيري شکم و اسيري شهوت خواب شان نمي‌برد. اما 20% ديگر سرماية جهان در اختيار 80% مردم است، که با بستن سنگ به شکم شان نمي‌توانند تسلي‌دهنده لحظات گرسنگي‌شان باشند و بيشتر گرسنه‌ها را مسلمانان تشکيل مي‌دهند. غفلت مسلمانان باعث شده که دچار نابساماني‌هاي گوناگون شوند. در عصر کنوني دشمنان از راه‌هاي دوستي و طرفداري‌هاي ظاهري به تحميق مسلمانان مشغول اند و براي آنان جز سرگرداني، در بدري، تباهي و بدبختي چيز ديگري را نمي‌طلبند و براي رسيدن به منافع اقتصادي و مادي خودشان از ريختن خار بر سر راه آنان و به سختي انداختن کار آنان، لحظه‌اي کوتاهي نمي‌کنند. توماس کارل: مي‌گويد: «خداوند عرب را به وسيلة اسلام ازتاريکيها به سوي روشنايي‌ها هدايت فرمود، ازملت خموش و راکدي که نه صدايي از آن مي‌آمد و نه حرکتي محسوس بود، ملتي به وجود آورد که از گمنامي به سوي شهرت، از سستي به سوي بيداري، از پستي به سوي فراز و از عجز و ناتواني به سوي نيرومندي سوق داده شده، نورشان از چهارسوي جهان مي‌تابيد. از اعلان اسلام يک قرن بيشتر نگذشته بود که مسلمانان يک پا در هندوستان و پاي ديگر در اندلس نهادند و بالاخره در همين مدت کوتاه، اسلام بر نصف دنيا نور افشاني مي‌کرد. 

    6. اخوت اسلامي ضامن بقاي ملت‌ها 

    از آنجا که هدف نهايي آفرينش، هدايت و نجات انسان‌هاست و پاي منافع و سرنوشت مسلمانان مطرح است، ضرورت اتحاد و «اخوت اسلامي» بيشتر جلوه‌گري مي‌کند. اثرات اعجازآميز و شگفت‌انگيز اتحاد و برادري در پيشرفت اهداف اجتماعي و سربلندي جوامع بشري غيرقابل وصف است. به جرأت مي‌توان گفت که: تا هنوز هم اثرات و ثمرات واقعي آن شناخته نشده است. 

    مثال: امروز سدهاي بزرگي در نقاط مختلف دنيا ساخته شده است که آغاز بزرگ‌ترين توليدات نيروهاي صنعتي است و اراضي گستردة زراعتي را آبياري مي‌کند و انسان‌ها را از انرژي و روشنايي بهره‌مند مي‌سازد. اگر به درستي انديشيده شود، اين توان بزرگ چيزي جز ثمر يک‌جا‌شدن قدرتهاي ناچيز قطره‌هاي باران نيست. اگر اين فرضيه درست تحليل شود، اهميت اتحاد، يکي شدن و برادري مسلمانان براي فعاليت‌هاي دسته جمعي آشکار خواهد شد.

     

    موانع و چالش‌هاي تقريب مذاهب اسلامي

     محمد شفق‌خواتي

    اشاره: علی‌رغم تلاش‌های صادقانه‌ی بسیاری از بزرگان دینی در عرصه‌ی تقریب مذاهب اسلامی، به خصوص پس از تلاش‌های دو عالم فرهیخته‌ی جهان اسلام، یعنی حضرت آیت‌الله العظمی بروجردی و شیخ محمد شلتوت، هنوز پروژه‌ی تقریب مذاهب اسلامی با چالش‌ها و موانع جدی مواجه است. برخی از این چالش‌ها به درون جوامع اسلامی بر می‌گردد و برخی دیگر عوامل بیرونی است که در ذیل به بررسی مختصر این دو دسته موانع و چالش‌ها می‌پردازیم.

    الف) مواتع و چالش‌هاي دروني

    1. مواتع و چالش‌هاي روشي

    1-1. ابهام در معناي تقريب و وحدت: بسياري از مسلمانان و حتي عده‌اي از مناديان تقريب يا وحدت نيز تصور شفافي از معنا و مفهوم «تقريب» و «وحدت» يا «اتحاد» و «اخوت» ندارند. هنوز اين مفاهيم به صورت شفاف تعريف نشده و چند و چون آن مشخص نگرديده و تفاوت‌هاي اين مفاهيم نيز روشن نشده است. بسياري تصور شان بر اين است که تقريب يعني به کيش خويش خواندن و سعي در ابطال مواضع ديگران! به همين جهت، برخي اساس فعاليت‌هاي تقريبي را زير سؤال قرار مي‌دهند.       

    2-1. برخورد تعارفي و سطحي با مقوله تقريب: مسلمانان و حتي برخي از مناديان تقريب به گونه‌ي تعارفي و سطحي به تقريب مي‌نگرند و تنها در حد تشريفات و نزاكت‌هاي بين‌المللي اسلامي از تقريب سخن مي‌گويند و به «تقريب» به سان يك مقوله واقعي و ريشه‌اي و نزديک‌شدن انديشه‌ها و قلوب مؤمنين به يکديگر به مفهوم ريشه‌اي و باطني که همه به آن دل ببندند و تجلي‌گر باور به «انّما المؤمنون اخوة» باشد، باور ندارند. با تأسف بايد يادآور شد که برخي مناديان تقريب به ارائه يک سخنراني يا مقاله و اظهار فضلي در يک کنفرانس اکتفا نموده و به صورت جدي و عملي در اين راه گام‌هاي مؤثر برنمي‌دارند.    

    3-1. يكسويه بودن فعاليت‌هاي تقريبي: برخي عالمان‌ روشن‌انديش مسلمان حقيقتا از جان مايه‌گذاشته و در مسير تقريب مسلمانان فعاليت‌هاي درخوري انجام داده اند. اما فعاليت‌هايي که تا امروز در زمينه تقريب انجام گرغفته است، در بسياري موارد يکسويه بوده و جامع‌الاطراف نبوده اند. حتي گاهي مع‌الاسف اين فعاليت‌هاي به ظاهر تقريبي عاري از خلوص نيت و آلوده به اغراض سياسي و مذهبي خاص بوده است که در واقع مي‌توان برخي از اين فعاليت‌ها را فعاليت‌هاي ضد تقريبي اما در پوستين تقريب تلقي نمود. جامع‌نگري و توجه به عرصه‌هاي گوناگون زندگي فرهنگي، اجتماعي و بين‌المللي امت اسلامي و راه يافتن انديشه تقريب در همه عرصه‌هاي علمي‌ فکري مسلمانان و نيز گام برداشتن خالصانه و به دور از شائبات سياسي، منافع شخصي، ملي و مذهبي و توجه به منافع عام کليت امت ختم‌المرسلين(ص)، در اين مسير از ضروريات به نظر مي‌رسد وگرنه از چند سخنراني يا مقاله آن‌هم عاري از اخلاص، نه تنها نتيجه‌اي به دست نخواهد آمد، بلکه اذهان را آشفته‌تر خواهد نمود.

    4-1. عدم عنايت به سيره سلف: پيروان مذاهب شناخت دقيقي از شيوه و سيره پيشوايان (خلفاي راشده، ائمه معصومين و برخي علماي منصف و معتدل بزرگ فريقين) نداشته و يا همت بررسي و تعمق در سيره و روابط ايشان و الگوگيري از شيوه آن بزرگان را نداشته و به خود زحمت نمي‌دهند، اما برعکس، اختلافات جزئي برجسته‌ مي‌گردد، سخن برخي متعصبان در رد مذاهب ديگر و تهمت‌ها و سوء‌ظن‌ها هرروز تکرار مي‌شود و با تأسف بايد گفت که عالمانه و عامدانه از «کا»ه، «کوه» مي‌سازند. 

    5-1. تعصب‌ورزي و مطلق‌نگري:‌ دوري از تساهل و تسامح در برخورد با پيروان مذاهب غيرخودي و مطلق‌نگري و تماميت‌خواهي و طرد مواضع ديگران به صورت چشم‌بسته و بدون تحقيق کافي، از ديگر موانع نزديک شدن مسلمانان به همديگر است. پيروان مذاهب‌اسلامي غالبا و معمولا بدون بررسي‌هاي عميق در باب مواضع همديگر، راه ديگران را منتهي به ترکستان ‌پنداشته و سخنان و مواضع مذاهب ديگر را دور از آبادي تلقي مي‌کنند.

    6-1. تبليغ و تخريب در کسوت تقريب: برخي از مناديان تقريب انتظار دارند که طرف مقابل شان ده گام به پيش و به سوي او بردارد، اما خود زحمت حتي يک قدم نزديک شدن به پس ذهن پيروان مذهب غير خود را نيز به خود نمي‌دهند، بلکه وظيفه‌شان را در تقريب، تبليغ و اثبات مواضع مذهب خود و تخريب مواضع و وجهه ديگران مي‌دانند و حاضر نيستند که کوچک‌ترين اغماضي را متقبل شوند. تقريب يکسويه و بدون تقارب، منطقي و ممکن نخواهد بود و از هردو سو بايد به سوي نقطه مشترک حرکت نمود.     

    2) موانع و چالش‌هاي سياسي 

    1-2. ماهيت سياسي بسياري از اختلافات:‌ اختلاف موجود بين شيعه و سني، با اين ماهيت و حجم ضخيم كنوني، اصولاً يك پديده سياسي تاريخي و مذهبي است و نه يك پديده مذهبي صرف! منظور اين است كه وجه غالب عوامل عمده تكوّن و رشد و تكامل «اختلاف» و «موانع تقريب» سياسي هستند كه در گذر چند قرن از تاريخ اسلام اين پديده را به گونه موجودِ حاضر در آورده اند. اختلاف، در آغاز ژرف و فراگير نبوده و با گذر زمان بدين پايه رسيده است. آنچه اكنون از جدايي هاي مذهبي فِرَق مسلمين پيش روي ما است، خيلي بيش و پيش از آنكه ريشه در «كلام» و «مذهب» داشته باشد، ريشه در «سياست» و «تاريخ» دارد، بي آنكه ماهيتِ مذهبي جدايي‌ها ناديده گرفته شود. در طول تاريخ اسلام، «مذهب»، دستاويز «سياست» بوده و اين سياستمداران بوده‌اند كه به دلائل سياسي، به اختلافات مذهبي دامن زده و كوره آن را داغ مي‌كرده‌اند و نيز بر حجم و گستردگي آن مي‌افزوده اند، و گرنه، نه در زمان خلفاي راشدين و نه در طول دوره 250 ساله امامان شيعه، جدايي ميان مذاهب اسلامي، به هيچ روي تا بدين پايه نبوده است. 

    2-2. درباري شدن علما: سياستمداران به نوبه خود از دانشمندان دين و رسوبات تاريخي و ذهنيت‌هاي اجتماعي و مذهبي مردم بهره مي‌گيرند. در فرهنگ گذشته مسلمين و سنت اسلامي و در عصر خلفاي اموي و عباسي، اصطلاح «عالم درباري» شيوع داشت و بسياري از علما به درباري بودن متهم بودند، اما امروزه و در دولت‌هاي امروزين مسلمانان، از اين نکته غفلت مي‌شود و اي چه بسا علمايي که خود را روشنفکر نيز مي‌پندارند، اما ابزار دست ارباب سياست شده و از آنجا که سياستمداران دولت متبوعه خود را سالم مي‌دانند، به راحتي خدعه‌هاي سياسي دامن ايشان را غبارآلود مي‌کند و با حلقوم و قلم تبديل به تريبون سياسيون مي‌گردند، و بدتر ازآن اينکه برخي روحانيون سياسي نيز با استحاله شدن، در دام سياست به مفهوم شيطاني آن افتاده و از سياسوين غير روحاني نيز در تعصبات ملي و غيره پيش‌گام‌تر شده‌اند و «اذ فسد العاِلم فسد العالَم».

    3-2. افتادن در قفس تنگ مليت و ملي‌گرايي (تقليدِ با تأخير از غرب): راهي را که غربيان در دو صده پيش رفتند و اکنون از آن راه برمي‌گردند، ما تازه آغاز نموده‌ايم. اروپا در قرن هجده ميلادي به سوي دولت‌ـ‌ ملت «nation state» حرکت نمود و امروز دوباره به سوي اتحاديه اروپا گام برداشته و با گام‌هاي استوار به سوي ايالات متحده اروپا در حرکت است. اما مسلمانان تازه در قرن بيستم به فکر ملت‌ـ دولت افتادند و در آغاز هزاره سوم شتابان در آن مسير کهنه غرب گام نهاده و به پيش مي‌تازند و مي‌خواهند اثبات کنند که ما در سال 1429 ميلادي به سر مي‌بريم و نه در سال 1429 هجري قمري! بدين سان مي‌خواهيم عملا تأخر تاريخي خود را به نمايش بگذاريم. يک اروپايي امروز در هر مملکت اروپايي که برود، احساس مي‌کند که خانه و وطن اوست، ولي يک مسلمان وقتي از کشور خود در کشور مسلمان ديگري مي‌رود، خارجي به شمار مي‌رود و چه بسا از ابتدايي‌ترين حقوق انساني هم برخوردار نيست چه رسد به اخوت اسلامي يا علقه هم‌کيشي. تعصبات قومي و نژادي امروز در غرب رو به زوال، اما در جوامع اسلامي در حال تشديد است. دردآورتر آنکه روحانيت و علما نه تنها با ملي‌گرايي و تعصبات نژادي مبارزه جدي ندارند، بلکه در موارد زيادي پرچمدار اين روند ناميمون خود روحانيت و برخي افراد از خود علماي پرادعاي دين اند. چنين جمع مسلماني را چگونه مي‌توان «يد واحد» يا «امت واحده» دانست يا تبديل به وحدت کلمه نمود و از آن امت مقتدر ساخت؟!  

    3. موانع و چالش‌هاي اعتقادي

    1. عدم آگاهي از زواياي مذاهب ديگر و اکتفا به شايعات بي‌اساس:‌ اختلاف در عقايد گاهي برجسته‌سازي مي‌شود و چون بسياري از مسلمانان از ماهيت عقايد و حقيقت ديدگاه‌هاي ساير مذاهب شناخت دقيق و آگاهي عميقي ندارند، پيروان مذاهب ديگر را بر اساس تهمت‌هاي بي‌پايه و افترا، مخالف عقايد خويش و دشمن خود مي‌پندارند:

    هرکسي از ظن خود شد يار من     از درون من نجست اسرار من

     بسياري از خصومت‌هاي پايه‌دار بين پيروان مذاهب ريشه در نسبت‌هاي ناروا دارد که اگر شناخت کامل از همديگر پيدا کنند، بسياري از سوء ظن‌ها برطرف خواهد شد. نسبت‌هاي ناروايي که مسلمانان به همديگر وارد نموده اند زياد است که در ذيل فقط به دو نمونه از اين نسبت‌هاي ناروا اشاره مي‌شود:

    2. نسبت دادن غلو و سب صحابه به شيعه: يکي از نسبت‌هاي ناروا به شيعه غلو در حق ائمه اهل‌بيت بوده است. در حاليکه ائمه شيعه و علماي بزرگ شان در طول تاريخ همواره غاليان را از خود طرد نموده و عليه آنان مبارزه جدي نموده اند. نسبت ديگر نيز سب صحابه توسط شيعه است. در حاليکه لعن و يا سب صحابه نه از اصول و تعاليم شيعه است و نه شيعيان بدان به عنوان يک ارزش مقيد اند، اما دلخوري اساسي اهل‌سنت از شيعيان در همين مسأله ريشه دارد. سب صحابه در ميان شيعيان رايج نيست و لعن صحابه نيز به گونه‌اي نيست که همة صحابه را پوشش دهد؛ بلکه شيعيان عدالت مطلق همة صحابه را نمي‌پذيرند و نسبت به برخي صحابه نگاه منفي و انتقادي دارند. البته در اين دو مسأله «غلو و سب صحابه» جهال شيعه و برخي افراد بيمار نبايد ملاک ارزيابي مذهب تشيع باشد، بلکه ديدگاه بزرگان مذهب بايد ملاک و مناط قرار گيرد. همين‌طور نسبت دادن اعتقاد به تحريف قرآن يکي ديگر از نسبت‌هاي ناروا به شيعه است.   

    3. نسبت دادن نصب به اهل‌سنت:‌ از سوي ديگر، برخي از شيعيان فکر مي‌کنند که تنها ايشان محب اهل‌بيت‌اند و ديگران ناصبي و مخالف اهل‌بيت‌ هستند. در حاليکه در عصر ما ناصبي شايد به اندازه انگشتان دست هم وجود نداشته باشد و دست کم حب اهل‌بيت بين همه پيروان مذاهب مشترک است. 

    2. حربه تکفير:‌ تکفير پيروان مذاهب اسلامي توسط همديگر که در مقاطع مختلف تاريخ به عنوان يک پديده خطرناک مطرح بوده و به وقوع پيوسته است، موجب ريخته شدن خون هزاران نفر در مناطق مختلف جهان اسلام گرديده است و يکي از مهم‌ترين موانع وحدت  مسلمانان به شمار مي‌رود. متأسفانه در شرايط کنوني نيز به اين امر از ناحيه برخي گروه‌هاي تندرو و متعصب نظير وهابيت، القاعده و غيره دامن زده مي‌شود. حربه تکفير نيز در واقع ريشه در همان تنگ‌نظري و مطلق‌بيني و جزميت دارد. 

    4. موانع و چالش‌هاي اخلاقي

    1-4. متروک ماندن و مهجوريت آموزه‌هاي اخلاقي دين:‌ تدين ما کاريکاتوري گرديده است: بخشي بي‌نهايت بزرگ، و بخشي ضعيف و نحيف. وقتي تدين کاريکاتوري شد، مضحک و زننده مي‌شود و مصداق گوياي «نؤمن ببعض و نکفر ببعض». به لحاظ نظري و تئوريک، مسلمانان به بعد اعتقادي و فقهي دين توجه زياد نموده اند، اما بعد اخلاقي دين در جوامع اسلامي متروک و مهجور مانده است. عدم رعايت اخلاق اسلامي و پايبند نبودن به دستورات اخلاقي رهايي‌بخش دين، از موانع عمده تقريب به شمار مي‌رود و ما را از غايت بعثت نبي مکرم غافل مي‌سازد و «اّني بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق» به فراموشي سپرده مي‌شود. وقتي پايبندي به اخلاق اسلامي وجود نداشته باشد، ابواب فقهي و مباحث اعتقادي آبستن نفرت و کينه و مولد خشونت، تعصب، جزميت و خودخواهي و خودبيني خواهد شد. ما به اين نکته هيچ‌وقت توجه نمي‌کنيم که عرصه اخلاق يکي از عرصه‌هاي کاملا مشترک بين همه مذاهب و قابل اغتنام براي امر تقريب است. برخلاف اختلافات جزئيِ اعتقادي و تفاوت‌ها در فروعات فقهي، در عرصه اخلاق هيچ اختلافي نداريم و آموزه‌هاي اخلاقي ما کاملا مشترک است. اين يک سکوي پرش خوب براي تقريب و نزديکي پيروان مذاهب مي‌تواند باشد. 

    2-4. نخوت و غرور برخي علماي ديني:‌ برخي علماي ديني که از خودسازي و ايثار محروم اند و کبر و نخوت دامن‌گير شان شده است، در مواردي تقريب را با جايگاه و موقعيت خود در تنافي ديده و حاضر نيستند به قيمت کوچک کردن خود يا از دست دادن برخي امتيازات شخصي به نفع اخوت مؤمنين و ايجاد صلح و صلاح در ميان مسلمانان، عبور نموده و به تقريب مذاهب کمک نمايند. 

    3-4. بي‌بهره بودن عامه مسلمانان از اخلاق محمدي: علما و حوزه‌ها و مدارس ديني اعتقادات و احکام را خوب به مردم آموخته و مي‌آموزند، اما در عرصه تربيت و آموزش اخلاقي مردم ناکام بوده و نتوانسته اند جوامع اسلامي را به اخلاق محمدي بيارايند. به همان صورت که ما در بعد عملي يک فلسفه اخلاق منسجم را نتوانسته ايم ارايه دهيم، در بعد عملي نيز بيماري‌هاي اخلاقي از مزمن‌ترين بيماري‌هاي جوامع اسلامي و افراد مسلمان به شمار مي‌رود و در برخورد با هم‌کيشان مسلمان، تقيد به اخلاق اسلامي کم‌تر مشاهده مي‌شود.        

    ب» موانع و چالش‌هاي بيروني

    1. تفرقه افکني دشمنان: دشمنان اسلام از همان آغاز ظهور اسلام با دريافت اينکه اسلام مهم‌ترين مانع براي تحقق نيافتن اغراض دنيوي آنان است، تلاش خود را در جهت نابودي اسلام آغاز کردند. از آنجا که دشمنان در رويارويي مستقيم با مسلمانان عموما با شکست مواجه شدند، از نفاق‌افکني ميان مسلمانان به عنوان مهم‌ترين حربه جهت برهم زدن همبستگي مسلمين و در نتيجه رسيدن به اهداف پليدشان استفاده کردند. اين امر نيز به صورت مستقيم و غير مستقيم انجام مي‌شد. از شيوه‌هاي تفرقه افکني غير مستقيم دشمنان اسلام در صدر اسلام، در ميان مسلمين «که به مراتب خطرناک‌تر از تفرقه افکني مستقيم آنان بود است»، وارد نمودن مطالب تحريف‌شده اديان گذشته، خرافات و اوهام و... به صورت جعل حديث، قصه‌گويي و داستان‌سرايي در ميان متون ديني مسلمانان بوده است که با نيت تحريف و تخريب دين مقدس اسلام و ايجاد نفاق در ميان امت‌اسلامي انجام مي‌شده است. اين مطالب با وجود تلاش‌هايي که براي شناسايي و جداسازي آنها انجام شده است، تا کنون نيز متأسفانه به علل گوناگون در بيشتر کتب حديثي، تفسيري و تاريخي مسلمانان وجود دارد که در امور گوناگون به آنها استناد مي‌شود. استناد به هر يک از اين احاديث جعلي به نوبه خود، اختلاف و نزاع در همان مورد را موجب مي‌شود. امروز نيز دنياي استکبار و دشمنان برون ديني ما با شيوه‌هاي ذيل به تفرقه‌افکني در ميان مسلمانان دامن مي‌زنند: 

    2. دامن زدن به اختلافات مذهبي: دامن زدن به اختلافات مذهبي در ميان مسلمين همواره به عنوان يکي از شيوه‌هاي مهم مورد توجه جدي آنان بوده است. اين امر را از راه‌هاي گوناگون نظير فرستادن جاسوس، مبلغان تبشيري، خاورشناسان و... دنبال کرده اند.

    3. فرقه سازي و حمايت از فرقه‌هاي انحرافي: يکي از شيوه‌هاي تفرقه‌افکني استعمار فرقه‌سازي يا حمايت از فرقه‌هاي انحرافي در جوامع اسلامي بوده است. فرقه‌هاي انحرافي به خاطر تندروي و ديگر ويژگي‌ها، از پتانسيل و قابليت خوبي براي جنجال‌آفريني و تفرقه‌افکني ميان مسلمانان برخوردار بوده هستند و به همين جهت مورد حمايت استعمار قرار مي‌گرفته اند. از آن جمله به فرقه تندرو و تکفيري وهابيت مي‌توان اشاره کرد که در مقاطعي از تاريخ مورد حمايت استعمار قرار داشته است. از ديگر نمونه‌هاي فرق انحرافي که حمايت استعمار را جلب نموده است، مي‌توان به قاديانيه، بابيه و بهائيه اشاره نمود. 

    4. ايجاد و دامن زدن به اختلافات مرزي: يکي از گزينه‌هاي نفاق‌افکني استعمار ميان مسلمانان به وجود آوردن اختلافات مرزي ميان کشورهاي اسلامي است. به طور مشخص در اين زمينه مي‌توان از استعمار پير نام برد. اين کشور در طول دوره عمر استعماري خود بر کشورهاي اسلامي، با قطعه قطعه نمودن سرزمين‌هاي اسلامي به کشور هاي مختلف، مرز ميان کشورها را در هر نقطه به گونه‌اي نامشخص گذاشت و رفت. هم‌اکنون کمتر کشوري اسلامي را مي‌توان يافت که اختلاف مرزي با همسايگانش نداشته باشد. با نگاهي به تاريخ معاصر به روشني مي‌توان دريافت که اين امر موجب تنشها و جنگ‌هاي زيادي ميان مسلمانان گرديدده است. از باب نمونه، ام‌الفساد بحران‌ها و جنگ‌هاي افغانستان مسأله خط ديورند بوده است که از پايان قرن 19 ميلادي تا همين اکنون مردم اين سرزمين در آتش آن مي‌سوزند و دنيا را نيز گرفتار کرده است. 

    5. دامن زدن به اختلافات قومي: يکي ديگر از شيوه هاي تفرقه افکني دشمنان اسلام در ميان امت‌اسلامي، دامن زدن به اختلافات قومي و قبيله‌اي است. به عنوان نمونه در يکي از مواد پرتکل پنجم سران صهيونيزم آمده است:

    «با اين همه ما در سايه اختلافات عميقي که بين ملل و فرق مختلف وجود دارد و به سادگي رفع نخواهد شد، از هيچ خطري بيم نداريم، ما در سراسر ممالک جهان بذر اختلاف پاشيده ايم و به اختلافات قومي و نژادي و تعصبات ديني از بيست قرن پيش تاکنون دامن زده ايم». 

    يکي از جاسوسان انگليس به مواردي اشاره مي‌کند که بايد او و همکارانش اين نکات را در کشورهاي اسلامي جهت تضعيف مسلمانان به کار برند:

    «تقويت افکاري که سبب زنده نگهداشتن عصبيت هاي قومي و نژادي و ملي گرايي، دلبستگي شديد به فرهنگ و زبان و تاريخ گذشته ملت‌ها گردد».

     

    راهکارهاي عملي تقريب بين مذاهب‌اسلامي 

     داکتر عبدالقيوم سجادي 

    تقريب بين مذاهب‌اسلامي ايده‌اي است که بر بنيان اصل اخوت ديني و امت واحده اسلامي استوار مي باشد. از ديرباز تقريب بين مذاهب به عنوان گام مهم و عملي در راستاي تحقق عيني وحدت اسلامي و اخوت ديني مورد توجه عالمان بزرگ جهان اسلام قرار داشته است. تقريب مذاهب بيانگر بينش فکري و عملي در راستاي ايجاد ذهنيت مثبت و سازنده ميان پيروان مذاهب‌اسلامي نسبت به همديگر مي‌باشد. اين ذهنيت از طريق نفي تعصبات مذهبي و جزم نگري‌هاي غيرعلمي پيروان مذاهب‌اسلامي را به هم‌پذيري ديني و احترام به اصل تفاوت نظر در برخي از فروعات ديني فرا مي‌خواند.

    امروز در عصر جهاني شدن و دوره وابستگي متقابل جوامع بشري، گفتمان ليبراليسم و مادي‌گرا به عنوان گفتمان مسلط، نظام ارزشي اسلام و گفتمان ديني را به چالش کشيده است. طرح تئوري برخورد تمدن‌ها نمونه‌اي از تلاش در راستاي برجسته ساختن خطر اسلام‌گرائي و گسترش اسلام درگستره جهاني است. از جانب ديگران جهان اسلام نيز با چالش‌ها و مشکلات داخلي گوناگوني رو برو است که در نهايت چهره نوراني تعاليم اسلامي را زير سوال برده و همواره باور و ايمان ديني جوانان مسلمان را با شک و ترديد روبرو مي‌سازد. حاصل جمع چالش‌هاي دروني و هجمه‌هاي بيروني برابر است با ضرورت بيداري امت‌اسلامي و تلاش همه جانبه در راستاي تقريب مذاهب‌اسلامي و تحکيم اخوت و برادري ميان پيروان مذاهب اسلامي. 

    اما سؤال اساسي اين است که در عمل، تقريب مذاهب‌اسلامي و اخوت ديني چگونه انجام مي‌پذيرد؟ پاسخ اين سؤال مارا به ضرورت تدوين جامع و کار آمد استراتژي تقريب روبرو مي‌سازد. در اين نوشتار مهم‌ترين محورهاي استراتژي تقريب بين مذاهب‌اسلامي که در واقع راهکارهاي عيني و عملي تحقق اين ايده بزرگ اسلامي است، مورد توجه قرار دارد که به صورت فهرست‌گونه و به اختصار ياد آوري مي‌گردد.

    1. ترويج آموزه‌ها وتعاليم‌اسلامي برمحوريت کتاب و سنت 

    قرآن کريم و سنت نبوي محور مشترک تمام مذاهب و فرق اسلامي است. پيروان مذاهب‌اسلامي با اتفاق نظر، قرآن و سنت نبوي را به عنوان منبع غني و ارزشمند فقه و احکام اسلامي مورد تاکيد قرار داده و کليه فرق و مذاهب‌اسلامي را بر محوريت اين دو منبع ارزشمند و ميراث پيامبر گرامي اسلام جزء خانواده بزرگ امت‌اسلامي محسوب مي کند. بنابراين، برجسته ساختن اين محور مشترک راه را بر نوع حرکت تفرقه افکنانه که ميان امت‌اسلامي جدائي مي‌اندازد، مسدود مي نمايد. فروعات فقهي مورد اختلاف نظر فقيهان مسلمان در پرتو اشتراک نظر آنان بر سر محوريت قرآن و سنت، بسيار جزئي‌تر و کم اهميت‌تر از آن است که بتواند حلقه مستحکم امت‌اسلامي را خدشه‌دار سازد. پس لازم است تمام عالمان ديني و انديشمندان مسلمان بر اين محوريت عظيم تأکيد نموده و تمام فرق اسلامي را که به اين‌دو ميراث گرانسنگ نبي مکرم اسلام ايمان دارند، با ديده برادر ديني نگريسته و مورد احترام متقابل قرار دهند.         

    2. تأکيد برحفظ و ‌حراست از نظام‌ارزشي و ‌اخلاقي‌اسلام 

    امروزه جهان اسلام بيش از هر زمان در معرض هجمه‌هاي فرهنگي و الگوسازي‌هاي غير ديني و متناقض با ارزشهاي اخلاقي و انساني اسلام قرار دارند. جهان اسلام و مسلمانان هويت ديني و دنيوي شان را بر اساس نظام ارزشي اسلام که مطابق با فطرت انساني و برگرفته از وحي الهي است، تعريف مي‌کنند. بنابراين، حراست و حفاظت از هويت اسلامي مسلمانان، ضرورت پاسداري از نظام ارزشي و اخلاقي مسلمانان وظيفه مشترک تمام انديشمندان مسلمان است. پاسداري از هويت اسلامي رسالت و وظيفه همه عالمان ديني و امت‌اسلامي است. برجسته ساختن و زنده نگهداشتن هويت اسلامي به مفهوم نفي ايده‌ها و باورهاي فرهنگي مغاير با ارزش‌هاي اسلامي است. بنابراين، تحکيم هويت اسلامي به عنوان هويت جمعي مسلمانان گام عملي و اساسي در راستاي تحقق عيني امت واحده اسلامي است.       

    3. تقويت و گسترش مشترکات اسلامي و تاکيد بر سرنوشت مشترک امت‌اسلامي

    جهان اسلام بخش عظيمي از جغرافياي انساني و سياسي جهان را به خود اختصاص مي‌دهد. در اين جغرافياي بزرگ امت‌اسلامي داراي سرنوشت اجتماعي مشترک مي‌باشد. از نظر معتقدات اسلامي، اهتمام به امور مسلمين و رسيدگي به وضعيت نا بسامان برادران و خواهران مسلمان در اکناف عالم، يکي از وظايف مسلمانان محسوب مي‌گردد. زيرا اين گفته پيامبر اسلام است که فرمود: «من اصبح ولم يهتم بامور المسلمين فليس بمسلم». بحکم اين فرموده پيامبر اسلام، مسلمانان بايد نسبت به وضعيت برادران ديني خويش احساس مسئوليت نموده و خود را در رنج و درد آنان شريک بدانند. گسترش و تقويت روحيه همدردي و هم سرنوشتي در نهايت زمينه‌هاي انسجام بيشتر و اتحاد عملي مسلمانان را فراهم مي‌سازد.

    4- تأکيد بر تهديدات مشترک  

    امروزه جهان اسلام و امت‌اسلامي با تهديدات مشترک سياسي، اقتصادي و فرهنگي رو برو هستند. تهديد فرهنگي که معتقدات ديني مسلمانان را به چالش مي‌طلبد، از مهم‌ترين تهديدات جهان کنوني است که کليت انديشه و تفکر اسلامي را به مبارزه مي‌طلبد. اين تهديدات از مرزهاي جغرافيايي، ملي، مذهبي و قومي عبور نموده و هويت مشترک امت‌اسلامي را که همانا دينداري و پايبندي به نظام ارزشي اسلام است، زير سؤال مي‌برد. توجه دادن مسلمانان، نويسندگان و عالمان ديني به اين خطر و تهديد مشترک، آنان را از رفتن به سوي اختلاف‌هاي جزئي برحذر داشته و متوجه دفاع دسته‌جمعي و مشترک از کليت نظام اسلامي ومعقدات ديني مي‌سازد. چه کسي مي‌تواند بپذيرد که در جهان کنوني هجمه‌هاي فرهنگي و اعتقادي اصل ايمان ديني و دين‌باوري را تخريب مي نمايد، اما وي همچنان درگير مطرح ساختن تفاوت نظرهاي جزئي فقهي فقيهان اسلامي باشد؟ به طور منطقي آنگاه که کليت نظام ديني و دينداري به چالش کشيده مي‌شود، دلمشغولي عالمان ديني به طرح مسايل مذهبي و جزئي دور از صواب خواهد بود. بنابراين، انديشمندان مسلمان وظيفه دارند تا در راستاي حراست از دينداري و ايمان باوري بعنوان هدف مشترک در سنگر واحدي بنام حراست از دينداري قرارگيرند. اين امر نيز به نوبه خود تمثيل عيني اخوت و برادري اسلامي خواهد بود.

    5. برگزاري کنفرانس‌هاي علمي مشترک از سوي عالمان و روشنفکران ديني 

     بدون ترديد تعامل فکري و تضارب آراء ميان انديشمندان مسلمان شيعه و سني يکي از عوامل دوري آنان وگاه ايجاد ذهنيت‌هاي منفي در ميان آنان و بالتبع امت‌اسلامي است. بدين منظور، برگزاري نشست‌هاي علمي مشترک که عالمان شيعه وسني درکنار هم به طرح ديدگاه ها و نقطه نظرات اسلامي و ديني بپردازند، نقش مهمي را در ايجاد وحدت اسلامي و تقريب بين مذاهب‌اسلامي خواهد داشت. درک درست از نقطه نظرات فقهي و ديني عالمان مسلمان شعيه و سني از همديگر در نهايت به گسترش نقاط اشتراک و کم‌رنگ گرديدن تفاوت‌هاي جزئي در مسايل فقهي کمک نموده و زمينه‌هاي تحقق عملي اخوت اسلامي را فراهم مي‌سازد.

    6. جلوگيري از تبليغات منفي مذهبي

     جهان اسلام تجربيات تلخ و ناگواري از برخورد تکفيري و افراطي در ميان مذاهب‌اسلامي ازسوي برخي از افراد و حلقات به نام مذهب خاص را تجربه نموده است. امروزه نيز در برخي از بلاد اسلامي هنوز هستند کساني که بنام شيعه و سني و يا ديگرفرق اسلامي با ديدگاه انحصاري و غيرقابل انعطاف به تبليغ منفي عليه ديگران مي‌پردازند. جلوگيري از تبليغات منفي عليه مذاهب‌اسلامي يکي از راهکارهاي اساسي تقريب بين مذاهب‌اسلامي است. اين وظيفه خطير عالمان ديني است که از انجام چينن برخوردهاي سبک و منافي با مصالح علياي امت‌اسلامي جلوگيري نمايند. با تلخي بايد يادآورشد که درميان تشيع و تسنن، پيشگام اين گونه حرکت‌هاي منفي و غيرمنطقي عده اي ازملاهاي بي سواد وياکم سوادي هستندکه به سادگي در دام طرفندهاي سياست بازان قرارگرفته و به خيال خدمت به مذهب دين اسلام خيانت و جفا مي‌نمايند. پيروان مذاهب‌اسلامي حق دارند به طور آزادانه از آموزه‌ها و تعاليم مذهبي خويش تبليغ نمايند. امانه منطق اسلامي و نه مصلحت جهان اسلامي و نه اصل اخوت و برادري به هيچکس اجازه نمي‌دهد که از تبليغات منفي عليه ساير مذاهب‌اسلامي استفاده نمايند. جلوگيري از برخوردهاي متعصّبانه که نه به نفع مذهب است و نه به نفع دين اسلام، از وظايف مهم علماي اسلامي بوده و گام مهمي در راستاي تحقق اخوت اسلامي است.

    7.تاکيد بر اصل احترام به تفاوت نظرهاي فقهي

    زندگي علمي و اجتماعي رهبران اسلامي الگوي کارآمد و ارزشمند از تعامل اجتماعي است. رهبران مذاهب‌اسلامي اگر دراجتهادات فقهي باهم اختلاف نظر نمي‌داشتند، شايد فقه اسلامي امروزه از بالندگي و پويايي‌اي که دارد برخوردار نمي بود. آنان با در نظرداشت اصل محوريت قرآن و سنت، اختلاف در روش‌هاي اجتهادي و نظريات فقهي را با ديده قدر نگريسته و نظريات مخالف را با ديد احترام مي‌نگريستند. اگر امروزه امت‌اسلامي و عالمان مسلمان در موارد اختلاف نظر فقهي، بر نظريات همديگر اصل احترام متقابل و معذوريت شرعي را موردتوجه قرار دهند، به يقين تفاوت نظر فقهي نه تنها مانع اخوت و برادري آنان نخواهد شد، بلکه زمينه‌هاي رشد و تعالي فقه اسلامي را نيز فراهم خواهد ساخت.   

     

    تساهل و تعامل؛ راهي مطمئن به سوي تقريب

     عبدالعلي محمدي

    1. چيستي تساهل و تعامل 

    وحدت امت اسلامي به معناي نفي و رفع تمام اختلافات و طرد و منع تمام گرايشهاي متعارض و متقابل نيست و هدف از تقريب بين مذاهب اين نيست كه دسته‌اي از مسلمانان به منظور نزديك شدن به دسته ديگر، از برخي معتقدات شان دست بردارند. به عبارت ديگر؛ وحدت اين نيست كه فرق مسلمين اعم از شيعه و سني موظف ومجبورند از عقيده خودشان دست بردارند و به عقيده سوم يا به عقيده طرف مقابل گرايش پيدا كنند. همچنانکه منظور از وحدت، برتر قرار دادن مذهبي بر مذهب ديگر يا ادغام مذاهب در يكديگر و قرار دادن آنها به صورت يك مذهب يا تاسيس مذهب جديد نيست. زيرا وحدت به اين معنا عادتاً امكان ندارد. پس نمي‌‌توان گفت غرض از وحدت اين است كه سني، شيعه شود يا شيعه، سني شود. مراد از وحدت اين است كه مسلمانان بر اصول اسلام كه مسلمان بودن آنان به آن بستگي دارد، ملتزم باشند و وحدت شان را بر اساس آن اصول شكل بخشند. مسلم در صحيح خودش در كتاب الايمان احاديث فراوان و متعددي را در مورد اصول اسلام و اينكه چه اموري در اين جايگاه قرار دارند، نقل مي‌‌كند. از جمله اينكه رسول گرامي اسلام فرمود:

     «الاسلام ان تشهد ان لااله الا الله و انّ محمداً رسول الله و تقيم الصلوة و تؤتي الزكاة و تصوم رمضان و تحجّ البيت ان استطعت اليه سبيلا». 

    بر همين اساس فقهاء و دانشمندان طراز اول جهان اسلام، با تاكيد بر اصول دين و تكيه بر مشتركات موجود ميان مذاهب اسلامي، به صراحت اعلام مي‌‌دارند كه اختلافات فرعي جزئي موجب كفر يا خروج از دين نمي‌‌گردد. بنابراين، وحدت امت به معناي التزام به احترام تمامي كساني است كه به اصول اسلام معتقد و پاي‌بند هستند و همه كساني كه به اين اصول التزام دارند، مسلمان و برادران ديني همديگرند و هرگونه بي‌حرمتي، عداوت، كينه و دشمني عليه آنان، ناروا و برخلاف روح اخوت ديني و تجاوز از مقررات و اصول اسلام است. لذا هرگز ضرورتي ندارد به منظور دستيابي به وحدت امت يا تقريب مذاهب اسلامي، مسلمانان از عقايد و باورهاي مذهبي شان بدون دليل و برهان دست بردارند. بلكه منصفانه و عاقلانه آن است تا براساس ضوابط ديني، ضمن احترام به افكار و آراي همديگر، در مواردي كه استدلال و اقامه برهان به اتفاق نظر منجر نمي‌شود، همديگر را در فروع و اختلافات جزئي معذور داشته و بخاطر وجود چنين اختلافاتي كه طبيعي به نظر مي‌‌رسد، به گونه‌اي رفتار ننمايند كه اصول مورد اتفاق همگان متزلزل شود.

    2. لوازم تساهل و تعامل 

    1/2. تکيه و تاكيد بر اصول

    تقريب بين مذاهب اسلامي ايجاب مي‌‌كند تا مسلمانان بطور عموم و بدون استثناء، تنها و تنها بر اصول دين تکيه و تاكيد نمايند و اتحاد امت اسلامي اقتضاء دارد تا پيروان مذاهب اسلامي، به دور از هرگونه كجروي و خطا، تمام مؤمنان و معتقدان به اصول را برادر ديني خود دانسته و اختلافات جزئي در فروع را آنقدر با اهميت جلوه ندهند تا به هم‌انديشي و همگرايي ايشان آسيب وارد نمايد.

    قرآن كريم مؤمنان را برادر هم دانسته و مسلمانان را موظف مي‌‌كند تا همانگونه كه دو برادر نسبت به همديگر تعهداتي دارند، آنان نيز براساس ايمان كه در جامعه اسلامي نقش نسب را در خانواده دارد، در قبال همديگر متعهد و مسئول باشند. همچنين سنت رسول گرامي اسلام بر اين نكته تاكيد مي‌‌كند كه هركس به اصول اسلام پاي بند باشد، مسلمان است و با اين التزام، عضو جامعه اسلامي گرديده و علقه اخوت ميان او و ساير مسلمين برقرار مي‌‌گردد؛ «ذاق طعم الايمان من رضي بالله ربّاً و بالاسلام ديناً و بمحمّد رسولاً.» 

    2/2. همكاري علمي

    يكي از مسايلي كه موجب شده است ميان مسلمانان جدايي بيفتد، بي اطلاعي آنان از آموزه‌هاي مذهبي يكديگر و ناآگاهي آنان نسبت به تعاليم و احكام فقهي و فرعي مذاهب اسلامي است كه متأسفانه بايد گفت احتمالا بيشترين و موثرترين نقش را در ايجاد تعصب‌هاي جاهلانه دارد. درواقع، همين جهل و بي‌‌خبري از مذاهب اسلامي زمينه ساز تصورات نادرست، اوهام و بدگماني‌‌هاي فراواني در ميان مسلمانان نسبت به همديگر شده است، به حدي كه آنان را واداشته تا نسبت به همديگر تهمت‌ها و افتراها ببندند و لجوجانه و متعصبانه، بر اين جهالت شان پاي بفشارند. درحاليكه در نتيجه تفاهم، بسياري از عوامل اختلاف از بين مي‌‌رود و هركدام با حفظ رأي و عقيده خويش، نسبت به فروعات و غير اصول دين، ديگري را در اجتهاد و نظرش معذور دانسته و به ديدگاههاي همديگر، همانطوريكه پيشوايان ديني و فقهاي بزرگوار عمل مي‌كردند، احترام خواهند نهاد. امام ابوحنيفه«ره» هنگام فتوا مي‌‌گفت: 

    اين نظر نعمان بن ثابت است و اين بالاترين چيزي بود كه من به آن دست يافتم، پس اگر كسي رأي بهتر از آن را اظهار كند، به صواب نزديكتر خواهد بود. 

    لذا يكي از اهداف تقريب اين است كه مسلمانان نسبت به همديگر شناخت پيدا كنند و نخستين كساني كه بايد به اين شناخت دست يابند، علما و اهل فكر و نظر از هر دسته‌اي از مسلمانان هستند و از آنجا كه علم و دانش نه مصادره مي‌‌شود و نه مكتوم مي‌‌ماند، لذا هيچ ايرادي ندارد كه شيعيان، دانش مختص به اهل‌سنت را بياموزند و سنيان، دانش ويژه اهل تشيع را ياد بگيرند. آنچنانكه برخي از پيشگامان تقريب بين مذاهب اسلامي همانند مرحوم عبدالمجيد سليم و شيخ محمود شلتوت به آن اهتمام ورزيدند يا آنگونه كه مفسر عالي‌مقام مرحوم طبرسي در تفسير مجمع البيان اين راه را پيمود.

    بنابراين، تساهل و تعامل در زمينه تقريب بين مذاهب اسلامي ايجاب مي‌‌كند تا مسلمانان در مسائل فرعي اختلافي، به جاي اينكه نسبت به افكار و آراي همديگر موضع منفي و بدبينانه داشته باشند، بايسته آن است تا براساس اصول اسلام، ضمن احترام به ديدگاههاي يكديگر و ارزيابي خوش‌بينانه، اين مسائل را با نقد و تحليل علمي و با اقامه دليل و برهان، نقض و ابرام نمايند و البته كه چنين تعاملي نه تنها بسيار مفيد است، بلكه به تقويت مباني اخوت ديني و تلطيف روح برادري اسلامي مي‌‌انجامد. زيرا تعمق در مباحث روشن مي‌‌كند اختلافي كه امت واحده را از همديگر جدا نموده و آن را دسته دسته و گروه گروه گردانيده است، بسيار كوچكتر و حقيرتر از آن است كه به چنين فرجامي بينجامد؛ ان للمصيب اجرين و للمخطئ اجراً واحداً. پس تا زماني كه براي كسي علم حاصل نشود كه فلان شخص يا پيروان فلان مذهب، دشمنان خدايند، نمي تواند با احتمال و حدس و گمان و براساس شايعات، بندگان خدا را دشمن بدارد.

    3/2. معاشرت و رفتار برادرانه

    وقتي اصول اسلام، مورد اتفاق تمام مسلمين است و به حكم كريمه قرآني مومنين برادر همديگرند، منطقي نيست راه غير از معاشرت برادرانه را در پيش بگيريم. در اين زمينه نيز علماء و دانشمندان مسلمان و كساني كه با آگاهي و اطلاع از اوضاع نابسامان جوامع اسلامي، درد بيشتري دارند و از پراكندگي مسلمانان زيادتر رنج مي‌‌برند، مسئوليت فزونتر دارند؛ يعني در گام نخست بر علماي امت است تا نسبت به احياي پيوند ديني قيام كنند و اختلافي را كه در كشور وسيع اسلامي پديد آمده است، در اثر اتفاق مورد نظر دين، جبران نمايند و چه بهتر كه اين اقدام شايسته در مساجد و مدارس صورت گيرد تا هر مسجد و مدرسه محل فرود روح حيات وحدت و همدلي باشد و هركدام از آنها همانند حلقه‌اي از يك زنجيره باشند كه تكان خوردن يك سر آن، سر ديگر آن را به حركت در آورد و بدينسان، تمام علما و خطباء و رهبران مسلمان در تمام نقاط سرزمين اسلامي بهم پيوند يابند؛ به فرموده اميرالمؤمنين علي«ع» «عليكم بالتواصل و التباذل و ايّاكم و التدابر و التقاطع.»  

    پس تساهل و تعامل در عرصه تقريب اقتضاء دارد كه تمام مسلمين، به ويژه علماء و دانشمندان، سيره پيشوايان را در پيش گرفته و به خاطر حفظ نظام و جامعه اسلامي، برادروار رفتار نمايند. 

    3. نتايج تساهل و تعامل 

    1/3. برقراري رابطه پايدار ميان علما و مراكز علمي جهان اسلام

    بايسته است در كنار تساهل لازم، تعامل منطقي و مطلوب هم بكار گرفته شود تا آرام آرام فرهنگ تقريب در جامعه بزرگ اسلامي نهادينه گردد و قهراً پيشگام اين عرصه نيز علما و دانشمندان هستند. اگر علماي مسلمان همانطوريكه در طرح نظريات و تبيين افكار تقريب با تاكيد بر اصول اسلام، اختلاف در مسايل جزئي و فرعي را مضر به حال مسلمانان نمي‌‌دانند، در عمل نيز به اين افكار و نظريات ملتزم شوند و در كنار اين تساهل ذهني، تعامل عيني را بوجود بياورند، نخستين گام اساسي در جهت تثبيت فرهنگ تقريب برداشته مي‌‌شود. اما نهادينه گشتن آن نيازمند تلاش و كوشش فراوان است كه به نظر مي‌‌رسد اين امر نه تنها مستلزم تعامل ميان علما و دانشمندان مسلمان بصورت فردي است، بلكه نيازمند تعامل و همكاري متقابل جمعي ميان آنان و حتي ميان مراكز و مجامع علمي جهان اسلام است. اگر بتوان رابطه وثيق و پيوند عميقي، حداقل ميان مهم ترين و بزرگترين مراكز علمي جهان اسلام ايجاد نمود، آنگاه مي‌‌توان ادعا كرد كه تقريب بين مذاهب اسلامي در حال شكل گيري و حتي رشد است. 

    2/3. تحكيم اخوت اسلامي

    اخوت ديني يك تعبير مجازي و يا تشبيه بليغ از همبستگي مسلمانان نيست، بلكه يك تعبير حقيقي و بازتاب دهنده يك رابطه واقعي ميان مومنان است كه نه تنها در لفظ و شعار بلكه در عمل و تعهدهاي متقابل نيز همه خواهر و برادراند. قرآن مجيد ايمان را از بنيانهاي اخوت قرار داده و ازاين رو، تمام حقوقي را كه اخوت ايجاب مي‌‌كند، در دايره اخوت ديني داخل مي‌‌شود. بنابراين، اگر اخوت ديني حاكي از يك رابطه واقعي ميان مسلمانان باشد، طبيعت اين رابطه اقتضاء دارد تا مسلمانان زندگي اجتماعي و روابط شان را براين اساس شكل بخشيده و تنظيم نمايند و اين بدان معناست كه اگر جامعه اسلامي، يك خانواده است و اعضاي آن، برادران و خواهران همديگرند، بايد روابط آنان بر مبناي تساهل و تعامل با همديگر استوار باشد. 

    3/3. بازيابي اقتدار مسلمين

    در واقع بزرگترين قدرت و موثرترين سلاح و بالاترين موفقيت و پيروزي اتحاد و همدلي است كه هيچ نيرويي توان شكستن آن را ندارد و ناگفته هويداست كه عزت و اقتدار، مرهون اتحاد و تفاهم است که در گرو تساهل و تعامل مي‌باشد و تا اعضاي يك جامعه همديگر را با تمام وجود نپذيرند و افكار و انديشه‌ها و عقايد همديگر را تحمل ننمايند و از اختلاف انگيزي و جدال نپرهيزند، به تفاهم نمي‌‌رسند؛ زيرا در يك فضاي غير قابل اعتماد كه همگان يكديگر را با ديده بدبينانه بنگرند، هيچ‌گاه تساهل و تعامل صورت نمي‌‌گيرد و طبعاً تفاهم و همدلي نيز به وجود نخواهد آمد و درنهايت، چنين جامعه‌اي هيچگاه به عزت و اقتدار نخواهد رسيد. پس شرط اساسي بازيابي اقتدار از دست رفته مسلمين همانا تساهل و تعامل است.

     

    حلقه‌هاي وصل امت اسلامي

    عبدالحميد محمدي

    1. عهد خدا 

    خداوند با گفتن «أَلَسْتَ بِرَبِّكُمْ» وانسان با گفتن «قَالُواْ بَلَى» با خداي خود پيمان بسته است که دستورات الهي را آويزه گوش خود قرار دهد و يکي از آن دستورات گام برداشتن در جهت تقويت اخوّت وبرادري است.  

    2. دين خدا 

    دين الهي با دستورات انسان‌سازي که دارد، يکي از بهترين مصاديق حبل الهي است که ما در صورت اهتمام به آن مي‌توانيم از نعمت اخوّت و برادري برخوردار شويم:  

    از حديث اوليا نرم و درشت     تن مپوشان زان که دينت راست پشت

    اگر نتوانيم با استفاده از دستورات دين به اين هدف برسيم، بايد دين‌داري خود را مورد ارزيابي قرا دهيم: 

    لک‌لک ايشان که لک‌لک مي‌زند    آتش توحيد در شک مي‌زند

    3. کتاب خدا

     رسول رحمت و حضرت ختم مرتبت فرمود: «إِنِّي تارِکٌ فِيکُم الثَّقلَين کِتابَ‌الله تَعالي حَبلٌ ممدود مِنَ السَّماءِ إلي الار ض وَ عِترتي أهلبيتي».  

    اين ريسمان الهي که يک سر آن در  عا لم غيب وصل و سر ديگر آن در بين مسلمان‌ها قرار دارد، بهترين وسيله نجات مسلمان‌ها از غرق شدن در غرقاب اختلاف وتفر قه است.  

    4. ايمان  

    ايمان تنها آ ينه‌اي است که همه بايد خود را در آن ببينند. جناب ابن‌عربي از ايمان به عنوان پدر همه مسلمان‌ها ياد کرده و مي‌فرمايد: «پس همه ما برادر [فرزند] يک پدر واحد هستيم».   

    5. رسول خدا  

    پيامبري که رحمة للعالمين است، با سردادن نداي اخوّت و برادري، امت خود را به صف واحد فراخوانده و همه را اعضاي يک بنيان و نفس واحد مي‌داند «المؤمن للمؤمن کالبنيان يشيد بعضه بعضاً» و «المؤمنون کالنفس الواحده».  

    اين دستور رهايي‌بخش ما را مکلّف مي‌سازد که از گرفتاري و مشکلات يکديگر با خبر باشيم که در جاي ديگر فرمود «مثل المؤمنين في توادّهم و تراحمهم کمثل الجسد الواحد إذا اشتکي بعضه تداعي سائره بالسهر و الحمي».

    بسيار عالي گفته‌اند دانشمندان غير مسلماني که پيامبر را به عنوان منادي وحدت در بين امت خود معرفي کرده‌اند. جان ديون پورت مي‌گو‌يد: «محمد يک نفر عرب ساده، قبايل پراکنده، کوچک، برهنه و گرسنه خود را مبدل به يک جامعه فشرده و با انضباط نمود و در ميان ملل روي زمين آنها را با صفات و اخلاق تازه‌اي معرفي کرد». 

    صورت انگورهـا اخـوان بود    چون فشرده شيـره واحــــد شود

     غوره و انگـور ضدّاننــد ليک   چون که غوره پخته‌شد، شد يار نيک

    توماس کارل، رمز موفّقيت پيامبر را در تحقق وحدت در بين امت خود اين گونه به تصوير مي کشد: «از تا ريکي‌ها به سوي روشنايي هدايت فر مود، از ملت خموش و راکدي که نه صداي از آن مي‌آمد و نه حرکتي محسوس بود، ملّتي به وجود آورد که از گمنامي به سوي شهرت، از سستي به سوي بيداري، از پستي به فراز، از عجز و ناتواني به سوي نيرومندي سوق داده شد، نورشان از چهار سوي جهان مي‌تا‌بيد». 

    آفرين بر عـشق کـل او ستاد       صد هـزاران ذرّه را داد اتّحـــاد

    هچو خاک مفترق در رهگذر       يک سبو شان کرد دست کوزه‌گر

    پس بايد گفت: 

    حقّا که بي‌متابعت سيد رُسُـــــل    هرگز کسي به منزل مقصود ره نيافت

    ازهيچ‌رو به هيچ‌دري ره نمي‌‌دهند    آن را کز آســــتانه او روي‌دل بتافت

    6. قبله  

    ما اهل‌قبله واحد هستيم و در ظاهر به سوي يک قبله نماز مي‌گذاريم: «فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ»

    تا سليمانِ لََسينِ معـــنوي      در نيا يد بر نخيزد اين دوي

    جمله مر غانِ منازع باز دار     بشنويد اين طبل باز شهريار

    زاختلاف‌خويش‌سوي‌اتّحاد     هين زهر جانب روان‌گرديدشاد

    حيثُ ما کنتم فَوَلُّوا وَجهَکم     نحوه اي هذا الذي لم ينهـکم

     از طرف ديگر ما که مدعي مؤمن بودن هستيم و خداوند قلب ما را قبله خود معرفي کرده است: «ما وسعني ارضي ولا سمائي و لکن يسعني قلب عبدي المؤ من»

    در فراخي عرصه آن پـاک جان     تنگ آمد عرصه هفت آ سمان

    گفت پيغمبرکه حق فرموده‌است     من نگنـجم در خم با لا وپست

    در زمين و آ سمان عرش و نيز      من نگنجم اين يقين‌دان اي عزيز

    در دل مؤمن بگنجم اي عجب       گر مرا جويي در آن دلها طلب

     ودل توي مؤ من هم که حرم الهي است «القلب حرمُ ا لله».

     پس بايد قلب را پاک کرد تا زمينه ديدن اين که همگي داراي قبله وا حد هستيم فراهم گردد که حضرت علي(ع) فرمود « القلب مصحف البصر» (دل کتاب ديده است).  

    بنابراين، هم ظاهر قبله است هم باطن و هر دو هم براي خداست  «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ». يکي از باب احکام ظاهري مو ضوعيت دارد که بايد رعايت شود و ديگري هم جهت باطن را نشان مي‌دهد و از باب تطبيق ظاهر بر باطن با يد به هردو احترام گذاشت و به لوا زم آن پا يبند بود. با اين واقعيت، بايد رنگ، نژاد، قوم، زبان، مليت و.... براي ما هيچ رنگي جز رنگي بي‌رنگي نداشته باشد وگرنه بايد گفت: 

    اي هزاران کعبه پنهان در کنيس    اي غلط انداز عفريت و بليس

    سجده گاه لا مکا ني در مکان        مر بليسان را زتو ويران دکان

    تقوي الهي پناه‌گاه وحدت‌طلبان 

    تنها ضمانت اجراي اينکه زمين‌گير شيطان و نفس امّاره نگشته و از خدا روي برنتافته و حبل الهي را رها نسازيم، داشتن تقوي الهي و رعا يت آن است. در اين صورت است که همه ما به عنوان مسلمان، داراي کتاب آسماني مشترک، به عنوان امت پيامبر رحمت، با اتصاف به وصف «أنّما المؤ منون إخوة» و با راز و نياز به درگاه حضرت احديت به سوي قبله واحد، مي‌تواني موفق به حفظ اعتصام به حبل الهي گرديم. تنها نيرويي که با آن مي‌توان کرامت را حفظ و به درمان بيماريهاي نژادپرستي، قوم‌گرايي، و..... پرداخت، درخت استوار، دست‌گيره محکم، قله بلند و پناهگاه مطمئن تقواست «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ» چه زيبا فرمود مولاي سخن و بيان اميرمؤمان: «واعلموا [وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا] وينزله منزل الکرامة». به تعبير مولانا تنها آبي که مي‌توان با آن آتش اختلاف و تفرقه را که بر افروخته از تعصب، جهل و.... است خاموش نمود، آب تقوا است که انسان رااز تعصّب به تعقّل مي‌رساند: 

    چون که هيزم باز گيري نار مرد       زانکه تقوي اب سوي نار برد

     کي ‌سيه گردد زآتش روي‌خوب      کاو نهد گلگونه از تقوي‌القلوب

    گفت حق ني بلي که لاانساب‌شد      زهدوتقوي فضل را محراب شد

    چونکه تقوي بست دودست هوا    حق گشايدهر دو دسـت عقل را

      مناسب که در ختام اين مقال، حديثي از زبان درربار نبي مکرم اسلام که ختمي بر هرگونه برتري طلبي‌هاست اشاره کنم که فرمود: «يا أيها الناس وإنّ ابکم واحد کلکم من آدم و آدم من تراب إنّ اکرمکم عندالله اتقيکم ليس لعربي علي عجمي و لا عجمي علي‌العربي ولا الاحمر علي‌الابيض و لا‌ الابيض علي الاحمر فضل الا بتقوي». 

     

    پيشگامان تقريب و اخوت اسلامي

    محمدرسول حسيني

    1ـ8. سيد جمال‌الدين افغاني

    اولين منادي بزرگ وحدت مسلمين در دوران معاصر، سيد جمال الدين افغاني است. بدون ترديد، سيد جمال‌الدين تمام عمر خويش را صرف ايجاد وحدت و همبستگي ميان مسلمانان کرد، مهم‌ترين انديشه و هدف سيد در اين راستا، اتحاد سياسي مسلمانان بود. ايشان با مشاهده اوضاع آشفته جهان اسلام بر اثر بيدادگري‌هاي استکبار جهاني وحقارت مسلمانان در برابر آنها، يگانه راه نجات را در همبستگي و اتحاد سياسي مسلمانان  و مقابله با استعمارگران مي‌دانست و معتقد بود با اتحاد مي‌توان بزرگترين قدرت ها را درهم شکست، و درد مندانه مي‌گفت:

    «انگار مسلمانان با هم متحد شده اند که متحد نشوند با آنکه اگر دست اتحاد به هم دهند و نيروهاي خويش را در يک خشم مقدس عليه بيگانگان بسيج کنند، بزرگترين قدرتها را از مقاومت باز مي‌دارند».

    و نيز مي فرمود:

    «اگر استعمار برتانيا «ابر قدرت آن روزگار» يک فيل بزرگ و مسلمانان هر کدام يک پشه باشند، اين ميليون‌ها پشه چنانچه در گوش اين فيل فرياد کنند، حد اقل گوش او را کر خواهند کرد». 

    از مهم‌ترين اقدامات عملي وي در اين راستا مي‌توان به مسافرت‌هاي متعدد ايشان به کشورهاي مختلف و ديدار و گفتگو با سران کشورها، انتشار مجله عروه الوثقي،‌ ايجاد مؤتمر اسلامي درعربستان و نامه‌نگاري با علما و اقشار مختلف جامعه اسلامي و... نام برد.

    2ـ8. سيد عبدالحسين شرف‌الدين عاملي

    يکي ديگر از مناديان واقعي وحدت و تقريب سيد عبد الحسين شرف‌الدين بود. وي در سال1290 ق، در شهر مذهبي کاظمين عراق به دنيا آمد. ايشان معتقد بودند تنها راه برون رفت از مشکلات، که دامن‌گير جوامع اسلامي است و نيز خلاصي از شر دشمنان اسلام که مسلمانان را به حقارت و بردگي کشانده است، وحدت و همبستگي مسلمانان است:

     «ما هرگز گردن از زير يوغ بردگي برون نتوانيم برد و به حريت و آزادگي نخواهيم رسيد مگر در سايه وحدت کلمه و الفت دلها و يکي شدن باطنها و هماهنگي فکرها و تصميم ها و گرد آمدن بر محور نواميس امت اسلامي و بالا بردن کيان ملت مسلمان».

    ايشان معتقد بودند شيعيان و اهل‌سنت اختلاف اساسي با هم ندارند،‌ و اگر اختلافي هم وجود دارد اختلاف صغروي است نه کبروي:

    «نزاع بين سني و شيعه در مسائل اختلافي هم در حقيقت نزاع صغروي است و هرگز ميان شيعه و سني نزاع کبروي وجود ندارد».

    از مهمترين اقدامات وي در اين زمينه، مي‌توان به همکاري و حمايت ايشان از دارالتقريب مصر، همکاري با مجله رسالة الاسلام و گفتگو با علماي اهل‌سنت که مهم‌ترين نمونه آن نامه‌نگاري ايشان با شيخ عبد المجيد سليم رئيس وقت دانشگاه الازهر است که بعدا بصورت کتاب «المراجعات» چاپ شد و نيز بايد به تأليف کتب روشنگر ديگر ايشان، نظير «الفصول المهمه في تأليف الامه» و «الاجتهاد في مقابل النص» و... اشاره کرد.

    3ـ8. علامه محمدتقي قمي «دبيرکل دارالتقريب مصر»

    يکي ديگر از مصلحان و مناديان وحدت و تقريب مذاهب اسلامي،‌ علامه محمد تقي قمي بود،‌ وي در سال 1289ش، درخانواده مذهبي در شهر مقدس قم ديده به جهان گشود. علامه محمدتقي قمي که مشکلات جهان اسلام را مي‌ديد و هميشه در اين فکر بود که روزي حرکتي براي اصلاح جوامع اسلامي انجام دهد، سرانجام در سال 1312 ش، در حالي‌که روزگار جواني را طي مي‌کرد، براي عملي ساختن افکار و انديشه هاي وحدت طلبانه خود،‌ مصر را که يکي از بزرگترين پايگاه هاي ديني اهل‌سنت بود، به عنوان مبداء حرکت برگزيد و فعاليتهاي خود را آغاز کرد. کار بزرگي که موفق به انجام آن شد، اقناع بزرگان و مفتي‌هاي اهل‌سنت براي پيگيري انديشه تقريب بود. وي در نهايت با تلاش پي‌گير و خستگي ناپذير موفق‌شد که در سال 1325ش. با کمک جمعي از بزرگان الازهر،‌ دارالتقريب مصر را بنا نهد و در عرض 25 سال فعاليت موفق به ايجاد تحول فکري بزرگي شد که تا آن روز هيچ مصلحي نتوانسته بود انجام دهد.

    ايشان بزرگان مذاهب مختلف را جمع کرد و از آنها خواست با استفاده از منابع اصلي،‌ يکديگر را بهتر بشناسند و ٱتش اختلاف را خاموش کنند.‌ اين حرکت با فتواي تاريخي مصلح بزرگ شيخ محمود شلتوت مبني بر به رسميت شناختن مذهب شيعه به عنوان يکي از مذاهب اسلامي،‌ و جواز عمل طبق آن،‌ به بار نشست.

    4ـ8. آيت الله العظمي بروجردي«ره»

    يکي ديگر از حاميان و مناديان وحدت و تقريب، آيت‌الله العظمي حاج آقا حسين طباطبائي بروجردي «مرجع کل شيعيان زمان خود» بود،‌ ايشان در ماه صفر سال 1292 هجري قمري، در شهر بروجرد به دنيا آمد. وي تحصيلاتش را در نجف تا سرحد اجتهاد به پايان رساند و پس از در گذشت آيت الله العظمي سيد ابوالحسن اصفهاني و آيت الله حاج آقا حسين قمي در سال 1324 ش،‌ مرجعيت علي الاطلاق شيعيان را عهده دار شدند.

    ايشان با اهتمام و عنايت ويژه نسبت به وحدت مسلمانان،‌ همواره يکي از حاميان اصلي مسئله وحدت و تقريب بود، علاقه ايشان نسبت به اين امر به گونه اي بود که در حادثه قلبي که منجر به فوت ايشان شد،‌ بعد از حمله قلبي اول که عارض شده بود و مدتي بيهوش بودند و بعد که به هوش آمدند، قبل از آنکه توجهي به حال خود بکنند،‌ موضوع تقريب و وحدت اسلامي را مطرح مي کنند و مي گويند: من آرزوها در اين زمينه داشتم.

    از مهم‌ترين مفکوره و انديشه ايشان در اين زمينه،‌ عدم دامن زدن به مسائل اختلافي بود. آيت الله واعظ زاده خراساني دبير کل سابق مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي، که يکي از شاگردان معظم له است، نقل مي‌کند که ايشان نسبت به قضيه خلافت، که يکي از مسائل مهم اختلافي بين شيعه و اهل‌سنت است، مي فرمودند:

    امروز مسلمين نياز ندارند که بدانند چه کسي خليفه بوده و چه کسي نبوده،‌ آنچه امروز نياز مسلمانان است، اين است که بدانند از چه مأخذي احکام گرفته مي‌شود،. آنان مي‌گويند قرآن و سنت, ما مي‌گوييم قرآن و عترت. بنابراين امروز که نه حکومتي است و نه خلافتي ما مي‌توانيم حرف خود را به کرسي بنشانيم و بگوييم مرجع مشکلات مردم ائمه اهل بيت«ع» هستند.

    از ديگر اقدامات وي در اين زمينه، مي‌توان به نامه نگاري‌هاي ايشان با علماي اهل‌سنت، نظير شيخ عبدالمجيد سليم و شيخ محمود شلتوت و نيز حمايت‌هاي همه جانبه از دار التقريب مصر، مخصوصا حمايت‌هاي مالي و... اشاره کرد.

    5ـ8. شيخ محمود شلتوت«ره»

    يکي از مناديان راستين وحدت و تقريب، مصلح بزرگ شيخ محمود شلتوت رئيس دانشگاه الازهر مصر بود. از مهم‌ترين اقدامات ايشان در راستاي وحدت و تقريب ميان مذاهب‌اسلامي مي‌توان به همکاري ايشان در تأسيس دار‌التقريب مذاهب اسلامي به کمک جمعي ديگر از علماي فريقين و فتواي تاريخي ايشان مبني بر به رسميت شناختن مذهب جعفري و جواز عمل طبق آن و وارد نمودن فقه شيعه در دانشگاه الازهر در کنار فقه ساير مذاهب اسلامي و... نام برد. متن فتواي شلتوت در اين زمينه به اين صورت است: 

    «آيين اسلام هيچ يک از پيروان خود را ملزم به پيروي از مکتب معيني ننموده، بلکه هر مسلماني مي‌تواند از هر مکتبي که به صورت صحيح نقل شده و احکام آن در کتب مخصوص به خود مدون گشته، پيروي نمايد و کسي که مقلد يکي از اين مکتب‌هاي چهارگانه باشد مي‌تواند به مکتب ديگري «هر مکتبي که باشد» منتقل شود. مکتب جعفري معروف به مذهب امامي اثناعشري، مکتبي است که شرعا پيروي از آن مانند پيروي از مکتب‌هاي اهل‌سنت جايز است. بنابراين سزاوار است که مسلمانان اين حقيقت را دريابند و از تعصب ناحق و ناروايي که نسبت به مکتب معيني دارند، دوري گزينند، زيرا دين خدا و شريعت او تابع مکتبي نبوده و در احتکار و انحصار مکتب معيني نخواهد بود. بلکه همه صاحبان مذاهب، مجتهد بوده و اجتهاد شان مورد قبول درگاه باري‌تعالي است و کساني که اهل نظر و اجتهاد نيستند، مي‌توانند از هر مکتبي که مورد نظر شان است تقليد نموده و از احکام فقه آن پيروي نمايند و در اين مورد فرقي ميان عبادات و معاملات نيست».

    6ـ8. شيخ عبدالمجيد سليم البشري«ره»

    شيخ عبدالمجيد سليم البشري رئيس اسبق دانشگاه الازهر، از ديگر افرادي است که شايسته است از او به عنوان يکي از مناديان راستين وحدت و تقريب نام برده شود. وي تحصيلات عالي خود را دانشگاه الازهر به پايان رساند و سپس در همان دانشگاه مشغول تدريس، قضاوت و فتوا شد. ايشان نزديک به بيست سال به عنوان مفتي مشغول فعاليت در امور ديني بود. وي دوبار به سمت خطير رئيس دانشگاه الازهر برگزيده شد. بار اول در سال 1950م، که نزديک به يک سال به طول انجاميد و بار دوم در سال 1952م، که باز هم نزديک به يک سال اين سمت را به عهده داشت. 

    وي يکي از جمله افرادي است که در سال 1947م, همراه با جمعي از مصلحان و مناديان وحدت اسلامي، دار التقريب مصر را بنيان نهادند و در اين راه سخت تلاش نمودند. نامه نگاري‌هاي ايشان با آيت الله العظمي بروجردي در جهت پيشرفت تقريب معروف است و نيز بحث روشن‌گرانه‌ي ايشان با علامه شرف الدين به صورت نامه نگاري، که اکنون مجموع آن نامه‌ها را به صورت کتاب «المراجعات» در اختيار داريم، از ديگر گام‌هاي مهم ايشان در جهت وحدت و همبستگي امت اسلامي به حساب مي‌آيد.

    7ـ8. امام خميني«ره»

    پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، يکي از مهم‌ترين انديشه و تفکر ايشان ايجاد وحدت ميان امت اسلامي بود، امام خميني با نگاه جامع نسبت به وحدت مسلمانان تلاش مي‌کرد تا فرقه‌هاي مختلف اسلامي در تمام عرصه‌ها و زمينه‌ها متحد باشند.

    امام خميني در بعد سياسي، همواره مسلمانان و دولت‌هاي اسلامي را به وحدت و همبستگي در مقابل دشمنان اسلام دعوت مي‌کرد و معتقد بود اگر مسلمانان با هم متحد مي‌بودند، استکبار جهاني نمي‌توانست بر مسلمانان مسلط شود:

    «اگر مسلمين وحدت کلمه داشتند امکان نداشت اجانب بر آ نها تسلط پيدا بکند اين تفرقه بين مسلمين است که باعث شده است اجانب بر ما تسلط پيدا بکند... واجب است بر همه مسلمين که با هم با شند».

    در بعد مذهبي نيز امام خميني اختلاف مذاهب اسلامي را به منزله اختلاف فقها و مجتهدين مي‌دانست. و از اولين افرادي بود که فتاواي وحدت گرايانه خود را در احکامي نظير شرکت شيعيان در نمازهاي جماعت اهل‌سنت،‌ متابعت در وقوفين در حج و... صادر کردند.

    در بعد اجتماعي نيز امام همواره بر برادري ميان شيعيان و اهل‌سنت تأکيد مي‌کردند و مي‌فرمودند:

    «ما با مسلمين اهل تسنن يکي هستيم،‌ واحد هستيم که مسلمان و برادر هستيم، اگر کسي کلامي بگويد که باعث تفرقه بين ما مسلمان‌ها بشود، بدانيد که يا جاهل هستند و يا از کساني هستند که مي‌خواهند بين مسلمانان اختلاف بيندازند قضيه شيعه و سني اصلا در کار نيست ما همه با هم برادريم».    

                              

        

     

    قبلی بعدی نوشتن دیدگاه

    نام (اجباری)

    آدرس پست الکترونیکی (اجباری است اما نمایش داده نمی‌شود)

    آدرس سایت

    مرا برای دیدگاه‌های بعدی به یاد بسپار


    تصویر امنیتی جدید

    آخرین مطالب آسیب‌شناسی فرهنگ سیاسی در افغانستان عقلانیت سیاسی و ساخت قدرت در افغانستان معاصر مزایای عبور از تروریسم به تاپیسم: به بهانه‌ی دیدار شریف‌ها با اشرف یادداشت‌های فیسبوکی (5): و اما این مظلوم سکولاریسم غربت جامعه‌شناسی و غیبت جامعه‌شناسان از عرصه‌ی نظارت تأملی ما و فرهنگ بادیه (4): مشارکت سیاسی به مثابه‌ی مافیای قدرت راز تحول‌ناپذیری جامعه‌ی افغانی پیمان امنیتی کابل‌- واشنگتن؛ درنگ فقهی  مطالب پر بازدید نظریه‌ی قرارداد اجتماعی و اصحاب قرارداد کارنامک (CV) آسیب‌شناسی فرهنگ سیاسی در افغانستان رابعه‌نامه: در باب رابعه بلخی و ولنتاین خراسانی فرهنگ سیاسی و فرایند دولت - ملت‌‌سازی در افغانستان هبوط مضاعف: از گندم تا گندمک اسماعيليه در افغانستان چگونه برای امتحان آمادگی بگیریم؟ نگاه جامعه‌شناختی به پدیده‌ی فساد اداری در افغانستان (قسمت دوم) کتابخانه فیس بوک

    تقویم امروز چهارشنبه 29 شهريور 1396 شمسی : الأربعاء 29 ذو الحجة 1438 قمری :Sep 20 2017 میلادی : آمار بازدیدکنندگان امروز112 دیروز156 این هفته795 این ماه4350 کل168514 اطلاعات مراجعه کننده آی پی: 108.171.246.242 مرورگر: Firefox نسخه مرورگر: 25.0 سیستم عامل: Windows چه کسی آنلاین است! 1 آنلاین 1396-06-29 کلیه حقوق برای سایت محفوظ میباشد.
    طراحی قالب توسط
    طرز تهیه کباب شیشلیک شاندیز در متن زیر به ذکر طرز تهیه کباب شیشلیک شاندیز پرداخته ایم. در ادامه خوانید: مواد لازم گوشت دنده گوساله یا گوسفند 1 کیلوگرم ماست 1 لیوان زعفران دم شده 2 قاشق غذاخوری پیاز 5 عدد گوجه فرنگی 10 عدد آبلیمو 3 قاشق غذاخوری روغن 10 قاشق غذاخوری طرز تهیه : برای تهیه شیشلیک باید از گوشت...
    بیماری های موثر در به خطر افتادن سلامت ناخن ها قسمت عمده ناخن، از پروتئینِ کراتین تشکیل شده است. طرز قرار گرفتن رشته های کراتین، عامل استحکام ناخن هاست. البته صفحه ناخن غیر از کراتین، مقداری آب و چربی هم دارد و اثری از املاح معدنی مثل کلسیم در ناخن نیست. شکننده بودن ناخن می تواند، علت میکروبی و قارچی داشته باشد و نیاز به بررسی دارد. در...
    در خواب هم کالری بسوزانید! کمبود خواب به خستگی و نوسانات خلقی منجر می شود. هر فردی از این موضوع آگاه است که هرچه کمتر بخوابد، در ادامه احساس خستگی بیشتر و افت عملکرد خود را تجربه می کند، اما قسمت بد ماجرا این است که اثرات اینچنینی پس از گذشت چند روز نادیده گرفته می شوند. شما به انجام فعالیت های خود...
    راه های تامین آهن مورد نیاز بدن رابشناسید! رایج ترین نوع کم خونی یا آنمی، در واقع کاهش تعداد گلبول های قرمز خون است که در اثر کمبود آهن اتفاق می افتد. وقتی به اندازه کافی آهن به شما نرسد، بدن نمی تواند به اندازه کافی هموگلوبین تولید کند. هموگلوبین، ماده ای است در گلبول های قرمز که امکان حمل اکسیژن به بافت های بدن را...
    آیا اسفنج ظرفشویی نیاز به ضد عفونی شدن دارد؟ شما هم جزو کسانی هستید که اسفنج ظرفشویی تان را ضدعفونی می کنید؟ شستن اسفنج کار اشتباهی است، ما آن را تضمین می کنیم. در واقع، اصلا نباید اسفنج ظرفشویی را ضد عفونی کنید. مطالعه ای که اخیرا در مجله گزارش های علمی (Scientific Reports) منتشر شده، کاملا واضح بیان کرده که تنها راه خلاص شدن از...
    فواید و مضرات مصرف چغندر چغندر سرشار از مواد مغذی سالم است، که از آن جمله می توان به پنج ویتامین ضروری، کلسیم، آهن، پتاسیم، و پروتئین اشاره کرد. اما این ماده غذایی می تواند عوارض جانبی شگفت انگیزی نیز داشته باشد. چغندر حاوی سطوح بالای عوامل آنتی اکسیدانی و ضد التهابی است، که مطالعات نشان داده اند ممکن است به کاهش خطر...
    طرز تهیه ترشی لبو با آمدن فصل پاییز و شروع اضافه شدن ترشی به وعده های غذایی خانواده ها، شاید بد نباشد این ترشی خوشمزه راتهیه کنید. در ادامه دستور تهیه ترشی لبو را بخوانید. مواد لازم لبو (چغندر) 1 کیلو نمک به میزان لازم سرکه سفید به میزان لازم آب 2 لیوان طرز تهیه: لبوها را بشویید و داخل قابلمه...
    شایعات غذایی را بشناسید! شایعات غذایی که تعدادی از آن ها را قبلاًً معرفی کردیم همان باورهای غذایی غلطی هستند که عموم مردم به آن ها باور دارند ولی از نظر علمی هیچ پشتوانه ای ندارند. در مطلب زیر با برخی از این عادت های غلط آشنا شوید. ۱– خوردن چربی شما را چاق می کند، پس برای کم کردن وزن...
    اثرات مثبت و منفی نوشیدن سرکه سیب را بشناسید! ، سرکه سیب یکی از محصولات پر استفاده در جهان است. این ماده برای بهبود عطر و طعم غذا در آشپزی استفاده می شود و همچنین از چاشنی های محبوب برای سالاد است. نوشیدن سرکه سیب حتی زمانی که رقیق شده است، برای افرادی که به اولسرها یا دیگر اختلالات دستگاه گوارش مبتلا هستند، توصیه نمی شود، زیرا...
    چگونه گوشی های قاچاق را تشخیص دهیم؟ اگر بخواهید گوشی تلفن همراه بخرید ممکن است اسیر شیادان و قاچاق فروشان شده و پولتان به هدر رود. گمرک ایران دو روش را برای استعلام گوشی های همراه برای قاچاق یا غیرقاچاق بودن معرفی کرده که در آستانه اجرای طرح رجیستری رای کاربران بسیار کارآمد خواهد بود. در ادامه بخوانید: با اعلام زمان قطعی برای اجرای...
    تبلیغات متنی